WEBVTT

NOTE Bölüm sınırları gerçek ses sürelerinden ölçülür; bölüm içi altyazı zamanları yaklaşık eşlemedir.

1
00:00:00.000 --> 00:00:08.870
EG Campus. İnsan Vücudunun Organizasyonu, Homeostaz ve Temel Terminoloji. Bu kayıt, mevcut kaynaklı bölüm metninin bilgisayarın Türkçe sentetik

2
00:00:08.870 --> 00:00:17.740
sesiyle okunmasıdır. İnsan konuşmacı kaydı değildir. Çalışma hedefleri. Bu bölümde Verilen bir açıklamada yapı, işlev ve organizasyon düzeyini

3
00:00:17.740 --> 00:00:26.609
ayırarak seçimini gerekçelendirmek.. Kavramsal bir geri bildirim modelinde izlenen değişken, bilgi aktarımı, yanıt ve yeniden gözlem bağlantısını göstermek..

4
00:00:26.609 --> 00:00:35.479
Zamana bağlı bir çizimde göreli kararlılığı, değişimi ve çıkarımın sınırını açıklamak.. Bir model üzerinde yön terimlerini ve kesit

5
00:00:35.479 --> 00:00:44.349
düzlemlerini, kişinin sağ–solunu koruyarak doğru kullanmak.

6
00:00:44.349 --> 00:00:52.351
1. Yapı ile işlev aynı soru değildir. Anatomi vücudun hangi yapılardan oluştuğu ve bu yapıların birbirine göre nerede

7
00:00:52.351 --> 00:01:00.352
bulunduğuyla; fizyoloji ise bunların nasıl işlediğiyle ilgilenir. Bir organa isim vermek onun çalışmasını açıklamak için yeterli değildir. Tersine,

8
00:01:00.352 --> 00:01:08.354
bir işlevi tarif etmek de o işlevi taşıyan yapıyı görünür kılmaz. Ders çalışırken her kavram için iki ayrı

9
00:01:08.354 --> 00:01:16.356
cümle kurun: 'Bu hangi yapıdır?' ve 'Bu yapı hangi süreçte ne yapar?' Ardından üçüncü cümlede aralarındaki bağlantıyı gerekçelendirin.

10
00:01:16.356 --> 00:01:24.358
Örneğin duvar, boşluk ve tabaka sözcükleri yapı diline; kasılma, taşınma ve salgılama sözcükleri süreç diline yaklaşır. Bunlar yalnız

11
00:01:24.358 --> 00:01:32.360
dil ipuçlarıdır; cümleyi okumadan kelimeye göre sınıflandırmak yanıltabilir. Öğrenme hedefi, bir çizimdeki etiketi ezberlemekten açıklamada yapı ve işleve

12
00:01:32.360 --> 00:01:40.362
ayrı yer verebilmeye geçmektir.

13
00:01:40.362 --> 00:01:48.883
2. Organizasyon düzeylerini birlikte okumak. Vücut, hücrelerden dokulara, organlardan sistemlere uzanan birbirine bağlı düzeylerle incelenebilir. Doku, birlikte belirli

14
00:01:48.883 --> 00:01:57.405
özellikler ve işler gösteren hücreler ile çevrelerindeki yapıların düzenidir. Bir organın içinde birden çok doku bulunabilir; organ, yalnız

15
00:01:57.405 --> 00:02:05.926
büyümüş tek bir hücre veya aynı hücrelerin rastgele yığını değildir. Bu hiyerarşi bir açıklamanın ölçeğini seçmeye yardım eder.

16
00:02:05.926 --> 00:02:14.448
Bir öğrencinin 'Bu yapı sistemi oluşturur' cümlesi çok belirsizdir; hangi yapıdan ve hangi sistemden söz ettiğini yazması gerekir.

17
00:02:14.448 --> 00:02:22.969
Kendinize bir kavram kartı hazırlayın: ön yüze elemanı, arka yüze düzeyini ve bir üst düzeyle ilişkisini yazın. Kartları

18
00:02:22.969 --> 00:02:31.490
sıraya koyduktan sonra bağlantıları fiillerle anlatın. Böylece basamaklar arasında yalnız büyüklük farkı değil, düzenlenme ve birlikte çalışma ilişkisi

19
00:02:31.490 --> 00:02:40.012
olduğunu gösterebilirsiniz.

20
00:02:40.012 --> 00:02:48.664
3. Sistem haritası: kutular arasındaki bağlantılar. Sistem başlıkları öğrenmeyi düzenler, fakat vücutta birbirinden tamamen bağımsız kutular bulunduğu anlamına

21
00:02:48.664 --> 00:02:57.317
gelmez. Bir sürecin tamamlanması farklı yapıların katkısını gerektirebilir. Bunu çalışmak için bir kavramın çevresine 'girdi', 'yerel süreç', 'çıktı'

22
00:02:57.317 --> 00:03:05.969
ve 'diğer düzeyle bağlantı' başlıklarını yerleştirin. Bir yapıyı anlatırken yalnız onun adını değil, neyi alıp neyi etkilediğini de

23
00:03:05.969 --> 00:03:14.622
söyleyin. Örneğin gazların vücut ile çevre arasındaki alışverişini anlamak, hareket, taşınma ve hücresel kullanım gibi farklı süreçlerin ilişkisini

24
00:03:14.622 --> 00:03:23.274
sorgulamayı gerektirir. Bu ünitede ayrıntılı sistem hastalıkları ele alınmaz. Amaç, daha sonra solunum veya dolaşım okurken 'tek organ

25
00:03:23.274 --> 00:03:31.927
bütün işi yapar' varsayımından kaçınmaktır. Kurduğunuz bağlantının biyolojik bir bilgi mi yoksa henüz açıklanması gereken bir soru mu

26
00:03:31.927 --> 00:03:40.579
olduğunu haritada ayrıca belirtin.

27
00:03:40.579 --> 00:03:49.701
4. Homeostaz: sabit görüntü değil, düzenleme. Homeostaz, iç ortam koşullarının yaşamı destekleyecek biçimde göreli olarak korunmasını anlatır. 'Göreli'

28
00:03:49.701 --> 00:03:58.822
sözcüğü önemlidir: hiçbir değerin hiçbir zamanda değişmemesi kastedilmez. NCI tanımı da iç ve dış değişimlere yanıt olarak sürekli

29
00:03:58.822 --> 00:04:07.943
ayarlanan koşullara dikkat çeker. Bir çizimdeki yatay çizgi düzenlemeyi tek başına kanıtlamaz; veri toplanmamış, ölçek çok geniş seçilmiş

30
00:04:07.943 --> 00:04:17.065
veya gözlem süresi çok kısa tutulmuş olabilir. Kavramsal olarak süreç, değişimin ortaya çıkması ile onu sınırlayan etkinliklerin birlikte

31
00:04:17.065 --> 00:04:26.186
düşünülmesidir. Öğrenci açıklaması bu nedenle 'denge vardır' cümlesinde durmamalı; neyin izlendiğini ve değişimle neyin ilişkilendirildiğini söylemelidir. Bu metindeki

32
00:04:26.186 --> 00:04:35.307
denge sözcüğü kişisel bir test sonucunu değerlendirme veya klinik normal değer belirleme amacı taşımaz. Düzenlenme fikri, sonraki fizyoloji

33
00:04:35.307 --> 00:04:44.429
konularını okuyabilmek için bir düşünme aracıdır.

34
00:04:44.429 --> 00:04:53.100
5. Özgün geri bildirim modeliyle düşünmek. Geri bildirimde bir sürecin sonucu, sonraki etkinliği etkileyen bilgi olarak yeniden sisteme

35
00:04:53.100 --> 00:05:01.772
katılır. Bunu öğrenmek için vücut dışı, özgün bir su düzeyi modeli düşünün: bir kapta sıvı yüksekliği gözlenir; önceden

36
00:05:01.772 --> 00:05:10.444
belirlenen hedef bandın altında olduğunda giriş artırılır; yeniden ölçümde yükselme görülür ve giriş azaltılır. İzlenen değişken sıvı yüksekliği,

37
00:05:10.444 --> 00:05:19.116
yanıt ise giriş akışının değiştirilmesidir. Akış ile yüksekliği aynı değişken gibi yazmak açıklamayı bozar. Sapmayı azaltan bu örüntü

38
00:05:19.116 --> 00:05:27.788
negatif geri bildirim fikrini gösterir; 'negatif' sözcüğü zararlı veya kötü anlamına gelmez. Model, belirli bir organın birebir karşılığı

39
00:05:27.788 --> 00:05:36.460
değildir. Bir biyolojik mekanizmaya aktarılırken hangi hücrenin hangi bilgiyi aldığı ayrıca kaynaklandırılmalıdır. Alıştırma sırasında her oka 'neyi etkiliyor?'

40
00:05:36.460 --> 00:05:45.132
sorusunu yazın ve sonucun yeniden gözlemle bağını gösterin.

41
00:05:45.132 --> 00:05:54.353
6. Gerçek bir düzenleme örneğinin sınırları. NIDDK'nin temel araştırmayı anlatan yazısı, pankreas adacık hücreleri ile insülin ve glukagonun

42
00:05:54.353 --> 00:06:03.575
kan glukozu düzenlenmesindeki ilişkisini açıklar. İnsülinle ilişkili etkiler glukozun hücrelerce kullanımına ve kan düzeyinin azaltılmasına katkıda bulunurken, glukagon

43
00:06:03.575 --> 00:06:12.796
karaciğerden glukoz sağlanmasını destekleyen sinyal verir. Burada ezberlenmesi gereken yalnız 'biri azaltır, diğeri artırır' çifti değildir: değişken, sinyal,

44
00:06:12.796 --> 00:06:22.017
yanıt veren yapı ve sonuç farklı öğelerdir. Öğrenci kendi haritasında kan glukozunu değişken; hormon adlarını sinyal; doku yanıtlarını

45
00:06:22.017 --> 00:06:31.239
sonuç bağlantıları olarak ayrı yazmalıdır. Bu basitleştirilmiş açıklama bütün glukoz düzenlemesini kapsamaz. İlaç uygulaması, bir glukoz sonucunun yorumu

46
00:06:31.239 --> 00:06:40.460
ve tedavi seçimi bu başlangıç ünitesinin konusu değildir. Modelin değeri, neden bir hormon adı ile düzenlenen değişkenin aynı

47
00:06:40.460 --> 00:06:49.681
şey olmadığını açıklatmasıdır.

48
00:06:49.681 --> 00:06:57.814
7. Zaman çizimlerinde önce neyi gördüğünü söyle. Bir grafik yorumunda önce eksen adları, birimler, ölçüm aralığı ve gözlem

49
00:06:57.814 --> 00:07:05.948
zamanı okunur. Ardından 'artış var', 'azalma var' veya 'dalgalanma var' gibi betimlemeler yapılır; neden açıklaması daha sonra gelir.

50
00:07:05.948 --> 00:07:14.081
Bu ayrım için, yalnız eğitim amacıyla A, B ve C adı verilen üç soyut zaman çizimi kullanın. A'da

51
00:07:14.081 --> 00:07:22.214
çizgi hedef bandın çevresinde dar dalgalanır; B'de sapma sonrası banda yaklaşır; C'de sapma sürer. B düzenleyici bir yanıtla

52
00:07:22.214 --> 00:07:30.347
uyumlu olabilir, fakat çizim tek başına hangi biyolojik mekanizmanın çalıştığını kanıtlamaz. Aynı görüntü farklı süreçlerden doğabilir. Öğrenci gerekçesinde

53
00:07:30.347 --> 00:07:38.480
hem gözlenen örüntüyü hem mevcut verinin cevaplayamadığı soruyu belirtmelidir. Bu soyut bandın sayısal değeri yoktur ve herhangi bir

54
00:07:38.480 --> 00:07:46.613
kan testi için referans aralığı olarak kullanılmaz.

55
00:07:46.613 --> 00:07:55.227
8. Yön dili: ortak referans olmadan tarif eksik kalır. Anatomik yön terimleri iki yapının birbirine göre yerini anlatır.

56
00:07:55.227 --> 00:08:03.841
Superior ve inferior üst–alt; anterior ve posterior ön–arka; medial ve lateral orta hatta yakın–uzak; proximal ve distal ise

57
00:08:03.841 --> 00:08:12.455
bağlantı veya başlangıç noktasına yakın–uzak ilişkisini ifade eder. Bu terimler 'sağdaki şey' gibi gözlemciye bağlı ifadeleri azaltır. Bir

58
00:08:12.455 --> 00:08:21.069
el modelinde parmak ucunu bileğe göre tarif ederken ilişki yönüyle oynayın: modelin masadaki yönü değişse de ele ait

59
00:08:21.069 --> 00:08:29.683
anatomik ilişki değişmez. Sağ ve sol, incelenen kişinin veya modeldeki kişinin sağı ve soludur; karşısında duran gözlemcinin sağı

60
00:08:29.683 --> 00:08:38.297
değildir. Alıştırmada her cümlede karşılaştırılan iki öğeyi açıkça yazın. 'Daha yakın' demek tek başına yetersizdir; neye göre yakın

61
00:08:38.297 --> 00:08:46.911
olduğunun söylenmesi, tıbbi terminolojinin ortak referans oluşturma işlevini görünür kılar.

62
00:08:46.911 --> 00:08:55.430
9. Düzlemler, boşluklar ve çizimin neyi gösterdiği. Kesit düzlemleri, bir yapıyı hangi doğrultuda böldüğümüzü tarif eder. Sagittal düzlem

63
00:08:55.430 --> 00:09:03.950
sağ ve sol; frontal düzlem ön ve arka; transverse düzlem üst ve alt bölümlerle ilişkilidir. Orta sagittal kesit,

64
00:09:03.950 --> 00:09:12.469
sağ ve solu eşit yarılara ayıran özel sagittal örnektir. Bir resimde yalnız 'kesit' yazması, yönün kendiliğinden anlaşılmasını sağlamaz.

65
00:09:12.469 --> 00:09:20.988
Önce düzlemi, sonra görünür yüzü söyleyin. Vücut boşlukları da organların konumlarını düzenlemek için kullanılan ayrı bir kavramdır; düzlem

66
00:09:20.988 --> 00:09:29.507
ile boşluğu aynı tür etikette birleştirmeyin. Kranial boşluk ve vertebral kanal gibi yer adları bir bölgeyi, sagittal gibi

67
00:09:29.507 --> 00:09:38.027
düzlem adları ise kesme doğrultusunu anlatır. Bu ayrım, görüntüleri konumlandırmaya yardımcı olur; tek bir kesit resmiyle hastalık tanısı

68
00:09:38.027 --> 00:09:46.546
koyma becerisi kazandırdığı anlamına gelmez.

69
00:09:46.546 --> 00:09:55.164
10. Kavramları açıklama zincirinde birleştirmek. Ünite sonunda tek bir kavramı dört adımda açıklayın: yapısal düzeyi seçin; işlevi ifade

70
00:09:55.164 --> 00:10:03.781
edin; düzenlenen veya etkilenen öğeyi ayırın; varsa konum ilişkisini açık referansla yazın. Örneğin öğrenci bir çizimi incelerken 'Burada

71
00:10:03.781 --> 00:10:12.399
organ var, dolayısıyla homeostaz kesinlikle iyi' sonucuna ulaşamaz. Yapının görünmesi, bir işlevin yeterli olduğunu veya bütün düzenleme süreçlerinin

72
00:10:12.399 --> 00:10:21.016
sorunsuz yürüdüğünü tek başına göstermez. Öğrenme görevi, bu farklı bilgi türlerini yan yana getirmek ve çıkarımın sınırını korumaktır.

73
00:10:21.016 --> 00:10:29.634
Bir arkadaşınızdan açıklamanızı okumasını isteyin; hangi öğenin adı, hangisinin ilişkisi belirsiz kaldıysa cümleyi yeniden kurun. Son olarak aynı

74
00:10:29.634 --> 00:10:38.252
mantığı yeni bir yapıya uygulayın. Etiket sayısını çoğaltmaktan daha güçlü öğrenme kanıtı, yeni örnekte doğru düzeyi, ilişkiyi ve

75
00:10:38.252 --> 00:10:46.869
gerekçeyi birlikte kullanabilmenizdir.

76
00:10:46.869 --> 00:10:55.655
Gerekçeli örnek 1. Bir eğitim çiziminde izlenen X değişkeni hedef bandın üzerine çıkar. Y etkinliği artarken X sonraki

77
00:10:55.655 --> 00:11:04.440
gözlemlerde banda yaklaşır. Öğrenci 'Y ile X aynı şeydir ve grafikten hormonun adını bulabiliriz' der. İki çıkarımı değerlendirin.

78
00:11:04.440 --> 00:11:13.226
X izlenen değişken, Y onu etkileyebilecek yanıttır; adları ve rollerinin ayrı olması gerekir. Sapma sonrası yaklaşma, sapmayı azaltan

79
00:11:13.226 --> 00:11:22.011
bir düzenleme örüntüsüyle uyumludur. Ancak mekanizmanın adı, organı veya hormonu yalnız bu soyut çizimden belirlenemez. Açıklama gözlenen zaman

80
00:11:22.011 --> 00:11:30.797
ilişkisini belirtmeli, bunun biyolojik nedenselliği kesinleştirmediğini korumalıdır.

81
00:11:30.797 --> 00:11:39.959
Gerekçeli örnek 2. Bir öğrenci el modelini masada ters yönde çevirir ve 'Parmak ucu şimdi bilekten daha proximal

82
00:11:39.959 --> 00:11:49.121
oldu; çünkü bana daha yakın' der. Terimi, referansı ve doğru açıklamayı değerlendirin. Proximal–distal ilişkisi gözlemciye uzaklığa göre kurulmaz.

83
00:11:49.121 --> 00:11:58.283
Parmak ucu bileğe göre distal kalır; masadaki yön değişimi bu anatomik ilişkiyi değiştirmez. Öğrenci önce karşılaştırılan yapıları, sonra

84
00:11:58.283 --> 00:12:07.445
ilişkiyi belirtmelidir. Bu gerekçe, yön terimini ezberlemekten farklı olarak referansın yeni durumda korunabildiğini gösterir.

85
00:12:07.445 --> 00:12:15.099
Sık karıştırılan nokta. Homeostaz, tüm değerlerin her an aynı kalmasıdır. Düzeltme: Kavram göreli kararlılığı ve değişime verilen düzenleyici

86
00:12:15.099 --> 00:12:22.754
yanıtları içerir. Değişmez bir çizgi, mekanizmayı tek başına kanıtlamaz.

87
00:12:22.754 --> 00:12:29.548
Kendini kontrol et. Bölümü kendi cümlelerinle anlat. Sonra EG Campus bölümündeki soruları çöz, gerekçeni açıklamalarla karşılaştır. Kaynakça ve

88
00:12:29.548 --> 00:12:36.341
soru çözümleri bölüm sayfasında bulunur.