Çalışma hedefleri EG Campus. İnsan Vücudunun Organizasyonu, Homeostaz ve Temel Terminoloji. Bu kayıt, mevcut kaynaklı bölüm metninin bilgisayarın Türkçe sentetik sesiyle okunmasıdır. İnsan konuşmacı kaydı değildir. Çalışma hedefleri. Bu bölümde Verilen bir açıklamada yapı, işlev ve organizasyon düzeyini ayırarak seçimini gerekçelendirmek.. Kavramsal bir geri bildirim modelinde izlenen değişken, bilgi aktarımı, yanıt ve yeniden gözlem bağlantısını göstermek.. Zamana bağlı bir çizimde göreli kararlılığı, değişimi ve çıkarımın sınırını açıklamak.. Bir model üzerinde yön terimlerini ve kesit düzlemlerini, kişinin sağ–solunu koruyarak doğru kullanmak. 1. Yapı ile işlev aynı soru değildir 1. Yapı ile işlev aynı soru değildir. Anatomi vücudun hangi yapılardan oluştuğu ve bu yapıların birbirine göre nerede bulunduğuyla; fizyoloji ise bunların nasıl işlediğiyle ilgilenir. Bir organa isim vermek onun çalışmasını açıklamak için yeterli değildir. Tersine, bir işlevi tarif etmek de o işlevi taşıyan yapıyı görünür kılmaz. Ders çalışırken her kavram için iki ayrı cümle kurun: 'Bu hangi yapıdır?' ve 'Bu yapı hangi süreçte ne yapar?' Ardından üçüncü cümlede aralarındaki bağlantıyı gerekçelendirin. Örneğin duvar, boşluk ve tabaka sözcükleri yapı diline; kasılma, taşınma ve salgılama sözcükleri süreç diline yaklaşır. Bunlar yalnız dil ipuçlarıdır; cümleyi okumadan kelimeye göre sınıflandırmak yanıltabilir. Öğrenme hedefi, bir çizimdeki etiketi ezberlemekten açıklamada yapı ve işleve ayrı yer verebilmeye geçmektir. 2. Organizasyon düzeylerini birlikte okumak 2. Organizasyon düzeylerini birlikte okumak. Vücut, hücrelerden dokulara, organlardan sistemlere uzanan birbirine bağlı düzeylerle incelenebilir. Doku, birlikte belirli özellikler ve işler gösteren hücreler ile çevrelerindeki yapıların düzenidir. Bir organın içinde birden çok doku bulunabilir; organ, yalnız büyümüş tek bir hücre veya aynı hücrelerin rastgele yığını değildir. Bu hiyerarşi bir açıklamanın ölçeğini seçmeye yardım eder. Bir öğrencinin 'Bu yapı sistemi oluşturur' cümlesi çok belirsizdir; hangi yapıdan ve hangi sistemden söz ettiğini yazması gerekir. Kendinize bir kavram kartı hazırlayın: ön yüze elemanı, arka yüze düzeyini ve bir üst düzeyle ilişkisini yazın. Kartları sıraya koyduktan sonra bağlantıları fiillerle anlatın. Böylece basamaklar arasında yalnız büyüklük farkı değil, düzenlenme ve birlikte çalışma ilişkisi olduğunu gösterebilirsiniz. 3. Sistem haritası: kutular arasındaki bağlantılar 3. Sistem haritası: kutular arasındaki bağlantılar. Sistem başlıkları öğrenmeyi düzenler, fakat vücutta birbirinden tamamen bağımsız kutular bulunduğu anlamına gelmez. Bir sürecin tamamlanması farklı yapıların katkısını gerektirebilir. Bunu çalışmak için bir kavramın çevresine 'girdi', 'yerel süreç', 'çıktı' ve 'diğer düzeyle bağlantı' başlıklarını yerleştirin. Bir yapıyı anlatırken yalnız onun adını değil, neyi alıp neyi etkilediğini de söyleyin. Örneğin gazların vücut ile çevre arasındaki alışverişini anlamak, hareket, taşınma ve hücresel kullanım gibi farklı süreçlerin ilişkisini sorgulamayı gerektirir. Bu ünitede ayrıntılı sistem hastalıkları ele alınmaz. Amaç, daha sonra solunum veya dolaşım okurken 'tek organ bütün işi yapar' varsayımından kaçınmaktır. Kurduğunuz bağlantının biyolojik bir bilgi mi yoksa henüz açıklanması gereken bir soru mu olduğunu haritada ayrıca belirtin. 4. Homeostaz: sabit görüntü değil, düzenleme 4. Homeostaz: sabit görüntü değil, düzenleme. Homeostaz, iç ortam koşullarının yaşamı destekleyecek biçimde göreli olarak korunmasını anlatır. 'Göreli' sözcüğü önemlidir: hiçbir değerin hiçbir zamanda değişmemesi kastedilmez. NCI tanımı da iç ve dış değişimlere yanıt olarak sürekli ayarlanan koşullara dikkat çeker. Bir çizimdeki yatay çizgi düzenlemeyi tek başına kanıtlamaz; veri toplanmamış, ölçek çok geniş seçilmiş veya gözlem süresi çok kısa tutulmuş olabilir. Kavramsal olarak süreç, değişimin ortaya çıkması ile onu sınırlayan etkinliklerin birlikte düşünülmesidir. Öğrenci açıklaması bu nedenle 'denge vardır' cümlesinde durmamalı; neyin izlendiğini ve değişimle neyin ilişkilendirildiğini söylemelidir. Bu metindeki denge sözcüğü kişisel bir test sonucunu değerlendirme veya klinik normal değer belirleme amacı taşımaz. Düzenlenme fikri, sonraki fizyoloji konularını okuyabilmek için bir düşünme aracıdır. 5. Özgün geri bildirim modeliyle düşünmek 5. Özgün geri bildirim modeliyle düşünmek. Geri bildirimde bir sürecin sonucu, sonraki etkinliği etkileyen bilgi olarak yeniden sisteme katılır. Bunu öğrenmek için vücut dışı, özgün bir su düzeyi modeli düşünün: bir kapta sıvı yüksekliği gözlenir; önceden belirlenen hedef bandın altında olduğunda giriş artırılır; yeniden ölçümde yükselme görülür ve giriş azaltılır. İzlenen değişken sıvı yüksekliği, yanıt ise giriş akışının değiştirilmesidir. Akış ile yüksekliği aynı değişken gibi yazmak açıklamayı bozar. Sapmayı azaltan bu örüntü negatif geri bildirim fikrini gösterir; 'negatif' sözcüğü zararlı veya kötü anlamına gelmez. Model, belirli bir organın birebir karşılığı değildir. Bir biyolojik mekanizmaya aktarılırken hangi hücrenin hangi bilgiyi aldığı ayrıca kaynaklandırılmalıdır. Alıştırma sırasında her oka 'neyi etkiliyor?' sorusunu yazın ve sonucun yeniden gözlemle bağını gösterin. 6. Gerçek bir düzenleme örneğinin sınırları 6. Gerçek bir düzenleme örneğinin sınırları. NIDDK'nin temel araştırmayı anlatan yazısı, pankreas adacık hücreleri ile insülin ve glukagonun kan glukozu düzenlenmesindeki ilişkisini açıklar. İnsülinle ilişkili etkiler glukozun hücrelerce kullanımına ve kan düzeyinin azaltılmasına katkıda bulunurken, glukagon karaciğerden glukoz sağlanmasını destekleyen sinyal verir. Burada ezberlenmesi gereken yalnız 'biri azaltır, diğeri artırır' çifti değildir: değişken, sinyal, yanıt veren yapı ve sonuç farklı öğelerdir. Öğrenci kendi haritasında kan glukozunu değişken; hormon adlarını sinyal; doku yanıtlarını sonuç bağlantıları olarak ayrı yazmalıdır. Bu basitleştirilmiş açıklama bütün glukoz düzenlemesini kapsamaz. İlaç uygulaması, bir glukoz sonucunun yorumu ve tedavi seçimi bu başlangıç ünitesinin konusu değildir. Modelin değeri, neden bir hormon adı ile düzenlenen değişkenin aynı şey olmadığını açıklatmasıdır. 7. Zaman çizimlerinde önce neyi gördüğünü söyle 7. Zaman çizimlerinde önce neyi gördüğünü söyle. Bir grafik yorumunda önce eksen adları, birimler, ölçüm aralığı ve gözlem zamanı okunur. Ardından 'artış var', 'azalma var' veya 'dalgalanma var' gibi betimlemeler yapılır; neden açıklaması daha sonra gelir. Bu ayrım için, yalnız eğitim amacıyla A, B ve C adı verilen üç soyut zaman çizimi kullanın. A'da çizgi hedef bandın çevresinde dar dalgalanır; B'de sapma sonrası banda yaklaşır; C'de sapma sürer. B düzenleyici bir yanıtla uyumlu olabilir, fakat çizim tek başına hangi biyolojik mekanizmanın çalıştığını kanıtlamaz. Aynı görüntü farklı süreçlerden doğabilir. Öğrenci gerekçesinde hem gözlenen örüntüyü hem mevcut verinin cevaplayamadığı soruyu belirtmelidir. Bu soyut bandın sayısal değeri yoktur ve herhangi bir kan testi için referans aralığı olarak kullanılmaz. 8. Yön dili: ortak referans olmadan tarif eksik kalır 8. Yön dili: ortak referans olmadan tarif eksik kalır. Anatomik yön terimleri iki yapının birbirine göre yerini anlatır. Superior ve inferior üst–alt; anterior ve posterior ön–arka; medial ve lateral orta hatta yakın–uzak; proximal ve distal ise bağlantı veya başlangıç noktasına yakın–uzak ilişkisini ifade eder. Bu terimler 'sağdaki şey' gibi gözlemciye bağlı ifadeleri azaltır. Bir el modelinde parmak ucunu bileğe göre tarif ederken ilişki yönüyle oynayın: modelin masadaki yönü değişse de ele ait anatomik ilişki değişmez. Sağ ve sol, incelenen kişinin veya modeldeki kişinin sağı ve soludur; karşısında duran gözlemcinin sağı değildir. Alıştırmada her cümlede karşılaştırılan iki öğeyi açıkça yazın. 'Daha yakın' demek tek başına yetersizdir; neye göre yakın olduğunun söylenmesi, tıbbi terminolojinin ortak referans oluşturma işlevini görünür kılar. 9. Düzlemler, boşluklar ve çizimin neyi gösterdiği 9. Düzlemler, boşluklar ve çizimin neyi gösterdiği. Kesit düzlemleri, bir yapıyı hangi doğrultuda böldüğümüzü tarif eder. Sagittal düzlem sağ ve sol; frontal düzlem ön ve arka; transverse düzlem üst ve alt bölümlerle ilişkilidir. Orta sagittal kesit, sağ ve solu eşit yarılara ayıran özel sagittal örnektir. Bir resimde yalnız 'kesit' yazması, yönün kendiliğinden anlaşılmasını sağlamaz. Önce düzlemi, sonra görünür yüzü söyleyin. Vücut boşlukları da organların konumlarını düzenlemek için kullanılan ayrı bir kavramdır; düzlem ile boşluğu aynı tür etikette birleştirmeyin. Kranial boşluk ve vertebral kanal gibi yer adları bir bölgeyi, sagittal gibi düzlem adları ise kesme doğrultusunu anlatır. Bu ayrım, görüntüleri konumlandırmaya yardımcı olur; tek bir kesit resmiyle hastalık tanısı koyma becerisi kazandırdığı anlamına gelmez. 10. Kavramları açıklama zincirinde birleştirmek 10. Kavramları açıklama zincirinde birleştirmek. Ünite sonunda tek bir kavramı dört adımda açıklayın: yapısal düzeyi seçin; işlevi ifade edin; düzenlenen veya etkilenen öğeyi ayırın; varsa konum ilişkisini açık referansla yazın. Örneğin öğrenci bir çizimi incelerken 'Burada organ var, dolayısıyla homeostaz kesinlikle iyi' sonucuna ulaşamaz. Yapının görünmesi, bir işlevin yeterli olduğunu veya bütün düzenleme süreçlerinin sorunsuz yürüdüğünü tek başına göstermez. Öğrenme görevi, bu farklı bilgi türlerini yan yana getirmek ve çıkarımın sınırını korumaktır. Bir arkadaşınızdan açıklamanızı okumasını isteyin; hangi öğenin adı, hangisinin ilişkisi belirsiz kaldıysa cümleyi yeniden kurun. Son olarak aynı mantığı yeni bir yapıya uygulayın. Etiket sayısını çoğaltmaktan daha güçlü öğrenme kanıtı, yeni örnekte doğru düzeyi, ilişkiyi ve gerekçeyi birlikte kullanabilmenizdir. Gerekçeli örnek 1 Gerekçeli örnek 1. Bir eğitim çiziminde izlenen X değişkeni hedef bandın üzerine çıkar. Y etkinliği artarken X sonraki gözlemlerde banda yaklaşır. Öğrenci 'Y ile X aynı şeydir ve grafikten hormonun adını bulabiliriz' der. İki çıkarımı değerlendirin. X izlenen değişken, Y onu etkileyebilecek yanıttır; adları ve rollerinin ayrı olması gerekir. Sapma sonrası yaklaşma, sapmayı azaltan bir düzenleme örüntüsüyle uyumludur. Ancak mekanizmanın adı, organı veya hormonu yalnız bu soyut çizimden belirlenemez. Açıklama gözlenen zaman ilişkisini belirtmeli, bunun biyolojik nedenselliği kesinleştirmediğini korumalıdır. Gerekçeli örnek 2 Gerekçeli örnek 2. Bir öğrenci el modelini masada ters yönde çevirir ve 'Parmak ucu şimdi bilekten daha proximal oldu; çünkü bana daha yakın' der. Terimi, referansı ve doğru açıklamayı değerlendirin. Proximal–distal ilişkisi gözlemciye uzaklığa göre kurulmaz. Parmak ucu bileğe göre distal kalır; masadaki yön değişimi bu anatomik ilişkiyi değiştirmez. Öğrenci önce karşılaştırılan yapıları, sonra ilişkiyi belirtmelidir. Bu gerekçe, yön terimini ezberlemekten farklı olarak referansın yeni durumda korunabildiğini gösterir. Sık karıştırılan nokta Sık karıştırılan nokta. Homeostaz, tüm değerlerin her an aynı kalmasıdır. Düzeltme: Kavram göreli kararlılığı ve değişime verilen düzenleyici yanıtları içerir. Değişmez bir çizgi, mekanizmayı tek başına kanıtlamaz. Kendini kontrol et Kendini kontrol et. Bölümü kendi cümlelerinle anlat. Sonra EG Campus bölümündeki soruları çöz, gerekçeni açıklamalarla karşılaştır. Kaynakça ve soru çözümleri bölüm sayfasında bulunur. Kaynaklar: https://training.seer.cancer.gov/anatomy/ https://training.seer.cancer.gov/anatomy/body/ https://training.seer.cancer.gov/anatomy/body/functions.html https://training.seer.cancer.gov/anatomy/body/terminology.html https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/homeostasis https://www.ncbi.nlm.nih.gov/mesh/68025461 https://www.niddk.nih.gov/news/archive/2021/story-discovery-medications-diabetes-obesity-emerged-research-pancreatic-hormone