WEBVTT

NOTE Bölüm sınırları gerçek ses sürelerinden ölçülür; bölüm içi altyazı zamanları yaklaşık eşlemedir.

1
00:00:00.000 --> 00:00:09.271
EG Campus. Enfeksiyon Zinciri ve Korunma Kavramları. Bu kayıt, mevcut kaynaklı bölüm metninin bilgisayarın Türkçe sentetik sesiyle okunmasıdır.

2
00:00:09.271 --> 00:00:18.543
İnsan konuşmacı kaydı değildir. Çalışma hedefleri. Bu bölümde Mikroorganizma, kolonizasyon, kontaminasyon ve enfeksiyonu kavramsal düzeyde ayırır.. Enfeksiyon zincirinin

3
00:00:18.543 --> 00:00:27.814
halkalarını bir kurgusal örnekte ilişkilendirir.. Bulaş yolu ile giriş kapısının aynı kavram olmadığını açıklar.. Standart önlemlerin genel amacını

4
00:00:27.814 --> 00:00:37.086
ve ek önlemlerle ilişkisini belirtir.. Korunmayı kişi, çevre ve kurum koşullarıyla birlikte değerlendirir.. Antimikrobiyal direnci kişiye değil mikroorganizmaya

5
00:00:37.086 --> 00:00:46.357
ait bir özellik olarak açıklar.

6
00:00:46.357 --> 00:00:56.326
1. Mikroorganizma her zaman hastalık demek değildir. Mikroorganizmalar günlük yaşamın ve vücudumuzun bir parçasıdır. Bazıları yararlı işlevlerle ilişkilidir;

7
00:00:56.326 --> 00:01:06.294
bazıları belirli koşullarda hastalığa yol açabilir. Bu nedenle “mikrop var” ifadesi tek başına bir kişinin hasta olduğunu veya

8
00:01:06.294 --> 00:01:16.262
belirli bir tedaviye ihtiyaç duyduğunu söylemez. CDC'nin temel anlatımında enfeksiyon, mikroorganizmanın vücuda girmesi, çoğalması ve vücudun yanıtıyla ilişkilendirilir.

9
00:01:16.262 --> 00:01:26.230
Bu bölüm, laboratuvar sonucunu yorumlayarak tanı koymayı öğretmez; terimlerin birbirine karıştırılmasını önlemeyi amaçlar. Kolonizasyon, bir kişinin üzerinde veya

10
00:01:26.230 --> 00:01:36.199
içinde mikroorganizma bulunmasına karşın enfeksiyon belirtilerinin bulunmaması olarak açıklanır. Kolonize kişiler bazı mikroorganizmaları başkalarına aktarabilir. Kontaminasyon ise bir

11
00:01:36.199 --> 00:01:46.167
yüzeyin, nesnenin veya materyalin mikroorganizmalarla kirlenmesini anlatmak için kullanılır. Bunların hepsini “enfeksiyon” başlığına koymak, gözlemi yanlış adlandırmaya yol

12
00:01:46.167 --> 00:01:56.135
açabilir. Kavramı kullanırken neyin üzerinde ve hangi bilgiye dayanarak konuştuğunu belirt. Kurgusal bir atölyede kapı kolunun kirli göründüğünü

13
00:01:56.135 --> 00:02:06.103
düşün. Görünümden hangi mikroorganizmanın bulunduğunu, kaç kişiye geçtiğini veya kimin hasta olacağını çıkaramayız. Buna karşılık ortak kullanılan yüzeyin

14
00:02:06.103 --> 00:02:16.072
korunma planında ele alınması gerektiğini söyleyebiliriz. Bilinen gözlem ile bilinmeyen sonuç arasındaki boşluğu korumak önemlidir. Öğrenci olarak bir

15
00:02:16.072 --> 00:02:26.040
terim kartı hazırlarken tanımın yanına “bu tanımdan ne çıkaramam?” sorusunu ekle. Böylece kavramlar korku veya kesinlik üretmek için

16
00:02:26.040 --> 00:02:36.008
değil, daha açık düşünmek için kullanılacaktır.

17
00:02:36.008 --> 00:02:45.339
2. Zinciri neden bir model olarak kullanıyoruz?. Enfeksiyon zinciri, bulaşın farklı parçalarını düzenleyerek düşünmek için kullanılan bir modeldir.

18
00:02:45.339 --> 00:02:54.669
Temel halkalar etken, rezervuar, çıkış kapısı, bulaş yolu, giriş kapısı ve duyarlı konaktır. Etken, hastalık oluşturma potansiyeli bulunan

19
00:02:54.669 --> 00:03:04.000
mikroorganizmadır. Rezervuar onun bulunduğu veya yaşamını sürdürdüğü ortamı anlatır. Çıkış kapısı bu ortamdan ayrılma, giriş kapısı yeni kişiye

20
00:03:04.000 --> 00:03:13.330
ulaşma noktasını belirtir. Bulaş yolu aradaki hareketin nasıl gerçekleştiğini açıklar. Duyarlı konak, belirli etkene karşı enfeksiyon gelişme olasılığı

21
00:03:13.330 --> 00:03:22.660
bulunan kişidir. Bu halka adlarını ezberlemek başlangıçtır. Asıl öğrenme, aynı olayda birbirinden farklı görevlerini açıklayabilmektir. Öğretim amacıyla kurgulanan

22
00:03:22.660 --> 00:03:31.991
bir örnekte ortak bir nesneye mikroorganizma taşınması düşünülüyor olsun. Nesneyi “giriş kapısı” diye adlandırmak yerine onun hangi aşamada

23
00:03:31.991 --> 00:03:41.321
rol oynadığını araştır. Kişinin nesneye dokunması, gözünü elleriyle temas ettirmesi ve enfeksiyon geliştirmesi aynı olay değildir. Aradaki geçişlerin

24
00:03:41.321 --> 00:03:50.652
gerçekten olup olmadığına ilişkin bilgi eksik olabilir. Zincir şeması bir tanı aracı veya bütün etkenler için aynı davranış

25
00:03:50.652 --> 00:03:59.982
kılavuzu değildir. Okların bulunması, her geçişin kaçınılmaz olduğu anlamına gelmez. Bir halka hakkında bilgi yoksa şekli tamamlamak amacıyla

26
00:03:59.982 --> 00:04:09.312
tahmin yazma; “bu nokta bilinmiyor” etiketi kullan. Dünya Sağlık Örgütünün eğitim çerçevesi yerel gereksinim ve politikaya uyarlanabilir öğrenmeyi

27
00:04:09.312 --> 00:04:18.643
önemser. Biz de modeli, güvenli kavram öğrenimi ve doğru soru sormak için kullanıyoruz. Uygulama becerisi ayrı eğitim, uygun

28
00:04:18.643 --> 00:04:27.973
gözetim ve değerlendirme gerektirir.

29
00:04:27.973 --> 00:04:36.966
3. Bulaş yolu ile giriş kapısını ayırmak. Bulaş yolu “mikroorganizma bir kaynaktan başka kişiye nasıl ulaştı?” sorusunu cevaplar.

30
00:04:36.966 --> 00:04:45.959
Giriş kapısı ise “kişinin vücuduna nereden ulaşabildi?” sorusuyla ilişkilidir. Aynı giriş kapısına farklı yollarla erişilebilir. Bir nesneyle temas,

31
00:04:45.959 --> 00:04:54.951
solunumla havadaki parçacıkların alınması veya kirlenmiş bir gıda üzerinden taşınma aynı açıklama değildir. Hangi yolun önemli olduğunu, yalnız

32
00:04:54.951 --> 00:05:03.944
hastalığın adına bakıp bütün ortamlar için tek biçimde kabul etme. Solunumla ilişkili bulaşta ortamın özellikleri önemlidir. CDC'nin toplum

33
00:05:03.944 --> 00:05:12.937
için temiz hava anlatımı, özellikle kapalı ve kalabalık alanlarda hava akışının dikkate alınmasını ister. Bir odada her yüzeyin

34
00:05:12.937 --> 00:05:21.930
parlak görünmesi, havayla ilişkili bütün risklerin ele alındığını göstermez. Buna karşılık yalnız açık pencere bulunması da her koşulda

35
00:05:21.930 --> 00:05:30.922
riskin ortadan kalktığını kanıtlamaz. Bu bölüm teknik havalandırma tasarımı veya sağlık kurumuna özgü izolasyon kararı vermez; farklı yolların

36
00:05:30.922 --> 00:05:39.915
farklı değerlendirme gerektirdiğini öğretir. Bir sınıf şemasında iki renk kullanabilirsin. Bir renk kaynakla kişi arasındaki yolu, diğeri kişinin

37
00:05:39.915 --> 00:05:48.908
vücuduna giriş noktasını göstersin. İkisinin üzerine aynı etiketi yazmışsan açıklamayı yeniden kontrol et. Böyle bir çizim, terimleri ayırt

38
00:05:48.908 --> 00:05:57.901
etmeye yarar; gerçek bir olayın nasıl gerçekleştiğini kanıtlamaz. Görsellerde okların neden çizildiğini açıklayan kısa cümleler bulunmalıdır. “Muhtemel yol”

39
00:05:57.901 --> 00:06:06.893
ile “belgelenmiş yol” ifadelerini ayrı tut. Korunma konuşulurken de hangi yolu ele aldığını söyle; etkili bir düşünme modeli,

40
00:06:06.893 --> 00:06:15.886
neyin hedeflendiğini görünür kılar.

41
00:06:15.886 --> 00:06:25.309
4. Standart önlemleri yalnız görünen hastalıkla sınırlamamak. Standart önlemler, sağlık hizmetlerinde bilinen ve bilinmeyen kaynaklardan mikroorganizma geçişi riskini

42
00:06:25.309 --> 00:06:34.732
azaltmayı amaçlayan temel korunma yaklaşımıdır. Dünya Sağlık Örgütü bunları bütün hastaların bakımında temel bir çerçeve olarak tanımlar. Bu

43
00:06:34.732 --> 00:06:44.155
yaklaşım yalnız bir kişide enfeksiyon tanısı görülmesine bağlanmaz. Bütün kişilere aynı etiketin verilmesi de değildir; alınacak önlemler yapılacak

44
00:06:44.155 --> 00:06:53.578
işin risk değerlendirmesiyle ilişkilidir. Ayrıntılı uygulama kurum politikası ve eğitimli görevlinin sorumluluğundadır. Bulaş yoluna yönelik ek önlemler bazı

45
00:06:53.578 --> 00:07:03.001
durumlarda temel çerçeveye eklenir. “Ek önlem var, artık standart önlemler gereksiz” veya “standart önlem bütün olası durumlarda tek

46
00:07:03.001 --> 00:07:12.424
başına yeterli” sonuçları doğru bir kavramsal ilişki kurmaz. Bir temel ile onun üzerinde duruma göre eklenen katmanları düşünmek

47
00:07:12.424 --> 00:07:21.847
daha yararlıdır. Burada hangi hastanın hangi odaya yerleştirileceğini, hangi donanımın nasıl kullanılacağını ya da tıbbi işlemin nasıl yapılacağını

48
00:07:21.847 --> 00:07:31.270
belirlemiyoruz. Özgün bir öğrenme etkinliğinde üç kart hazırlayın: amaç, risk ve uygulama yetkisi. Bir korunma örneğini tartışırken önce

49
00:07:31.270 --> 00:07:40.693
amacı söyleyin; sonra hangi riskin değerlendirildiğini; son olarak karar ve uygulamanın kim tarafından, hangi kurumsal düzen içinde yürütüleceğini

50
00:07:40.693 --> 00:07:50.116
belirtin. Sadece “daha fazla araç kullanılırsa daha güvenli olur” cümlesi yeterli değildir. Araç, eğitim, uygun kullanım koşulu ve

51
00:07:50.116 --> 00:07:59.539
ihtiyaç ilişkisi açıklanmalıdır. Kavramı bilmek, bir uygulamayı yapmaya yetkili veya yeterli olmak anlamına gelmez. Bu ayrımı korumak öğrenmeyi

52
00:07:59.539 --> 00:08:08.962
küçültmez; güvenli öğretimin sınırını doğru kurar.

53
00:08:08.962 --> 00:08:18.312
5. Kişisel davranış ile çevre koşulları birlikte çalışır. Korunma yalnız kişiye “dikkatli ol” demekle kurulamaz. Gerekli kaynakların ulaşılabilir

54
00:08:18.312 --> 00:08:27.662
olması, ortamın düzenlenmesi ve sorumlulukların anlaşılması da gerekir. El hijyeni, ortak kullanılan nesneler, temiz su ve hava koşulları

55
00:08:27.662 --> 00:08:37.013
farklı yönlerden ele alınabilecek başlıklardır. CDC el temizliğini mikroorganizmaların eller aracılığıyla yayılmasını azaltan bir yaklaşım olarak anlatır. Bu

56
00:08:37.013 --> 00:08:46.363
kavram, her bulaş yolunun aynı araçla çözüleceği anlamına gelmez. Temizlik, dezenfeksiyon ve sterilizasyon birbirinin yerine kullanılacak sözcükler değildir.

57
00:08:46.363 --> 00:08:55.714
Bir ortamın gözle temiz görünmesi ile bütün mikroorganizmaların uzaklaştırıldığının gösterilmesi farklı iddialardır. Bu bölüm ürün seçimi, kimyasal oran,

58
00:08:55.714 --> 00:09:05.064
bekletme süresi veya cihaz işletme yöntemi vermez. Amaç, bir etikette kullanılan terimin hangi işleve ilişkin olduğunu sorgulamaktır. Ayrıntılar

59
00:09:05.064 --> 00:09:14.415
kullanılan malzeme, ortam ve kurumsal yetkiye göre değerlendirilir. Kurgusal bir öğrenci çalışma odasında bilgi afişi var fakat el

60
00:09:14.415 --> 00:09:23.765
temizliği için gereken olanak kolay bulunamıyor olsun. Sorunu yalnız kullanıcı isteksizliği diye açıklamak eksik olur. Erişim, yerleşim ve

61
00:09:23.765 --> 00:09:33.115
sorumluluk düzeni de incelenebilir. İkinci bir odada bütün kaynaklar var fakat ne zaman ve kimin kontrol ettiği belirsiz

62
00:09:33.115 --> 00:09:42.466
olsun. Bu kez kaynak varlığını tek başına işleyen sistem sayamayız. Bir kavram haritasında kişi, araç, çevre ve kurum

63
00:09:42.466 --> 00:09:51.816
için ayrı alanlar açın. Her önerinin hangi alandaki soruna karşılık geldiğini yazın. Böylece korunmayı suçlayıcı bir dilden çıkarıp

64
00:09:51.816 --> 00:10:01.167
gözlenebilir koşullar ve görevler üzerinden konuşabilirsiniz.

65
00:10:01.167 --> 00:10:11.355
6. Antimikrobiyal direnci doğru özneyle anlatmak. Antimikrobiyal direnç, mikroorganizmaların onları hedefleyen ilaçlara yanıt vermemesini anlatır. “Kişinin vücudu antibiyotiğe

66
00:10:11.355 --> 00:10:21.543
alıştı” cümlesi bu kavramın öznesini yanlış kurar. Dirençli hâle gelen, ilgili mikroorganizmadır. Antibakteriyel, antiviral, antifungal ve antiparaziter ilaçlar

67
00:10:21.543 --> 00:10:31.731
farklı etken gruplarıyla ilişkilidir. Bu nedenle her enfeksiyonu “bakteri” diye adlandırmak veya her korunma tartışmasını antibiyotik kullanımına bağlamak

68
00:10:31.731 --> 00:10:41.919
da doğru değildir. WHO'nun güncel anlatımı, uygun olmayan ve aşırı kullanımla birlikte su, sanitasyon ve enfeksiyondan korunma koşullarını

69
00:10:41.919 --> 00:10:52.107
direnç sorunuyla ilişkilendirir. Burada ilaç seçimi veya tedavi düzenleme önerisi vermiyoruz. Eğitim düzeyindeki çıkarım şudur: enfeksiyonları azaltmaya yönelik

70
00:10:52.107 --> 00:11:02.295
güvenli sistemler, direnç sorununun ele alınmasının da bir parçasıdır. Bir ilaç kullanımı hakkındaki bireysel karar, çevrimiçi bir kavram

71
00:11:02.295 --> 00:11:12.483
kartından çıkarılamaz; yetkili sağlık profesyonelinin değerlendirmesi gerekir. Ders kartına iki cümle yaz: “Direncin öznesi mikroorganizmadır” ve “korunma ile

72
00:11:12.483 --> 00:11:22.671
tedavi aynı görev değildir.” Sonra bir haber başlığını bu iki cümleyle denetle. Başlık insanı dirençli diye anlatıyorsa terim

73
00:11:22.671 --> 00:11:32.859
hatasını göster. Korunma önerisi doğrudan bir ilacın dozuna dönüşüyorsa kapsam sıçramasını işaretle. Kısa ifadelerin hızlı anlaşılması yararlıdır, fakat

74
00:11:32.859 --> 00:11:43.048
yanlış özne ve eksik bağlam kalıcı bir yanılgı oluşturabilir. Bu nedenle bir açıklamanın kısa olması kadar hangi ayrımı

75
00:11:43.048 --> 00:11:53.236
koruduğu da önemlidir. Açıklamayı genişletirken korkutucu bir sözcüğün yerine mekanizmayı ve bilinmeyen noktayı anlatmaya çalış.

76
00:11:53.236 --> 00:12:02.257
7. Modeli kurgusal vakada denetlemek. Kavramları tek tek tanımak ile aynı örnekte ilişkilendirmek farklı görevlerdir. Kurgusal bir eğitim

77
00:12:02.257 --> 00:12:11.279
merkezinde ortak kullanılan bir masa ve kapalı bir toplantı odası düşün. Elimizde herhangi bir kişinin tanısı, laboratuvar sonucu

78
00:12:11.279 --> 00:12:20.301
veya gerçek bir bulaş incelemesi yok. Bu bilgiler olmadan “enfeksiyon buradan yayıldı” diyemeyiz. Ancak yüzeyle temas ve hava

79
00:12:20.301 --> 00:12:29.322
koşulları için hangi bilgilerin gerektiğini ayrı sorular hâline getirebiliriz. Önce gözlemleri yaz: Oda ne kadar kalabalık? Ortak nesneler

80
00:12:29.322 --> 00:12:38.344
neler? Korunma kaynakları nerede? Sonra bunların bir enfeksiyon sonucu değil, ortamla ilgili bilgiler olduğunu belirt. Üçüncü adımda hangi

81
00:12:38.344 --> 00:12:47.366
yetkili kişinin değerlendirmesine ihtiyaç olduğunu söyle. Son olarak terim kartlarını kullanarak yanlış eşleşmeleri düzelt. Masayı etken, odayı giriş

82
00:12:47.366 --> 00:12:56.387
kapısı veya bütün ziyaretçileri kesin enfekte kişi diye adlandırma. Bu etkinlik, belirsizliği koruyarak model kullanmayı öğretir. Öğrenme kontrolünde

83
00:12:56.387 --> 00:13:05.409
metni kapat ve bir arkadaşa zincirin iki halkasını karşılaştırarak anlat. Arkadaşın aynı örnekte farklı bir halka seçerse hangi

84
00:13:05.409 --> 00:13:14.431
gözleme dayandığınızı tartışın. Doğru şıkkı hızlı seçmek yararlı olabilir; gerekçe üretmek ve yeni duruma taşımak ayrıca değerlendirilmelidir. WHO'nun

85
00:13:14.431 --> 00:13:23.452
meslek öncesi eğitim çerçevesi bilgi, beceri ve davranış hedeflerini birlikte ele alır. Bu başlangıç bölümü onların tamamını kazandırdığını

86
00:13:23.452 --> 00:13:32.474
iddia etmez. Kaynaklı kavram okumasını geliştirir ve daha ileri, gözetimli öğrenme için sorular oluşturur. Son notuna bir öğrendiğin

87
00:13:32.474 --> 00:13:41.496
ayrımı ve hâlâ doğrulaman gereken bir noktayı ekle.

88
00:13:41.496 --> 00:13:49.749
Gerekçeli örnek 1. Kurgusal bir öğrenci “Kapı kolu giriş kapısıdır; ona dokunan herkes enfekte olur” diyor. İki kavram

89
00:13:49.749 --> 00:13:58.003
hatasını düzelt. Kapı kolu, olayın koşullarına göre mikroorganizma taşıyan bir nesne veya kaynakla ilişkili ara öğe olabilir; kişinin

90
00:13:58.003 --> 00:14:06.256
vücuduna giriş kapısı değildir. Temas gerçekleşmesi de enfeksiyon geliştiğini kanıtlamaz. Etken, aktarım, giriş ve kişinin duyarlılığıyla ilgili bilgiler

91
00:14:06.256 --> 00:14:14.510
ayrıca gerekir. Bilinmeyen halkalar tahminle doldurulmaz.

92
00:14:14.510 --> 00:14:22.908
Gerekçeli örnek 2. Bir afiş “Korunmada tek önemli şey yüzeylerin temiz görünmesidir” diyor. Modeli kullanarak bu iddiayı nasıl

93
00:14:22.908 --> 00:14:31.307
değerlendirirsin? Görünür yüzey durumu korunmanın bütün yollarını kapsamaz. Farklı bulaş yolları, kişinin duyarlılığı, el hijyeni kaynakları ve hava/ortam

94
00:14:31.307 --> 00:14:39.705
koşulları farklı değerlendirme başlıkları olabilir. Temiz görünüm bütün mikroorganizmaların uzaklaştırıldığını veya riskin sıfırlandığını göstermez. Ayrıntılı önlemler yetkili kişiler

95
00:14:39.705 --> 00:14:48.104
ve kurum politikasıyla belirlenir.

96
00:14:48.104 --> 00:14:55.934
Sık karıştırılan nokta. Belirti yoksa mikroorganizma aktarımı da olamaz; bu nedenle temel korunma yalnız tanı konulan kişiler için

97
00:14:55.934 --> 00:15:03.764
gerekir. Düzeltme: Kolonizasyon durumunda enfeksiyon belirtileri bulunmasa da bazı mikroorganizmalar aktarılabilir. Standart önlemler, sağlık hizmetlerinde bilinen ve bilinmeyen

98
00:15:03.764 --> 00:15:11.594
kaynakları birlikte dikkate alan temel bir çerçevedir. Bu kavram tek başına bir kişinin durumunu veya uygulanacak ayrıntılı önlemi

99
00:15:11.594 --> 00:15:19.423
belirlemez.

100
00:15:19.423 --> 00:15:26.217
Kendini kontrol et. Bölümü kendi cümlelerinle anlat. Sonra EG Campus bölümündeki soruları çöz, gerekçeni açıklamalarla karşılaştır. Kaynakça ve

101
00:15:26.217 --> 00:15:33.011
soru çözümleri bölüm sayfasında bulunur.