WEBVTT

NOTE Bölüm sınırları gerçek ses sürelerinden ölçülür; bölüm içi altyazı zamanları yaklaşık eşlemedir.

1
00:00:00.000 --> 00:00:08.875
EG Campus. Dolaşımın temel işleyişi. Bu kayıt, mevcut kaynaklı bölüm metninin bilgisayarın Türkçe sentetik sesiyle okunmasıdır. İnsan konuşmacı

2
00:00:08.875 --> 00:00:17.751
kaydı değildir. Çalışma hedefleri. Bu bölümde Akciğer ve sistemik dolaşımı seri bağlı devre olarak izler.. Arter ve veni

3
00:00:17.751 --> 00:00:26.626
kalbe göre akış yönüyle tanımlar.. Kapak durumunu basınç farkları ve döngü dönemleriyle açıklar.. Atım hacmi ve kalp debisini

4
00:00:26.626 --> 00:00:35.502
birimleriyle hesaplar.. Akış, hız, direnç ve kapiller değişimin farklı katkılarını modellerin sınırlarıyla yorumlar.

5
00:00:35.502 --> 00:00:44.674
1. İki dolaşım yolu, bağlantılı bir devre. Dolaşım sistemi kanı yalnız hareket ettirmekle kalmaz; hücrelerle akciğerler, besin kaynakları

6
00:00:44.674 --> 00:00:53.847
ve atık uzaklaştıran yapılar arasında madde taşınmasına katkı sağlar. Bu sistemin temel şemasında sağ kalp akciğer dolaşımına, sol

7
00:00:53.847 --> 00:01:03.019
kalp sistemik dolaşıma kan gönderir. Akciğerlerden dönen kan sol kalbe, sistemik dokulardan dönen kan sağ kalbe ulaşır. Böylece

8
00:01:03.019 --> 00:01:12.191
iki yol büyük ölçekte seri bağlanmış bir devre oluşturur. Bir kan parçasının yolunu sağ atriyumdan başlayarak izleyin: Sağ

9
00:01:12.191 --> 00:01:21.364
ventriküle, akciğerlere, sol atriyuma, sol ventriküle ve sistemik damarlara ulaşır; ardından sağ atriyuma döner. Bu çizim bütün damarsal

10
00:01:21.364 --> 00:01:30.536
ayrıntıları göstermez, fakat iki pompanın neden bağımsız kaplar gibi çalışamayacağını açıklamaya yardım eder. Kararlı bir durumda uzun süreli

11
00:01:30.536 --> 00:01:39.708
ortalama akımların uyumlu olması gerekir. Aksi halde devrenin bir bölümünde sürekli birikim veya sürekli azalma oluşurdu. Tek bir

12
00:01:39.708 --> 00:01:48.881
an veya tek bir atım için mutlak eşitlik varsaymak ise gereksizdir. Arter ve ven adları, kalbe göre akış

13
00:01:48.881 --> 00:01:58.053
yönünü belirtir. Arter kanı kalpten uzaklaştırır, ven kalbe getirir. Bu adları yalnız oksijen miktarıyla tanımlamak yanlıştır; akciğer dolaşımı

14
00:01:58.053 --> 00:02:07.225
bu yanılgıyı görünür kılar. Öğrenme şemasında yön oklarını ve gaz alışverişi bölgesini ayrı işaretleyin. Bir damarın adı, taşıdığı

15
00:02:07.225 --> 00:02:16.398
kanın her özelliğini tek başına açıklamaz. Yolun nereden başlayıp nereye ulaştığı temel ilişkidir.

16
00:02:16.398 --> 00:02:25.339
2. Kapakları basınç farkı açıp kapatır. Kalp odacıkları arasında ve ventriküllerin çıkışında bulunan kapaklar, uygun basınç ilişkileriyle tek

17
00:02:25.339 --> 00:02:34.281
yönlü akışa katkıda bulunur. Bir kapağı kendi başına kasılarak kanı ileri iten küçük pompa gibi düşünmek doğru değildir.

18
00:02:34.281 --> 00:02:43.223
Kapak yaprakları üzerindeki basınç farkı değiştikçe açılma veya kapanma eğilimi oluşur. Basınç yüksek olan tarafın değişmesi, kapağın o

19
00:02:43.223 --> 00:02:52.164
andaki durumunu anlamak için başlangıç sorusudur. Atriyum ile ventrikül arasındaki atriyoventriküler kapak, uygun koşulda atriyumdan ventriküle doluma izin

20
00:02:52.164 --> 00:03:01.106
verir. Ventrikül basıncı artıp ilişkiler tersine döndüğünde kapanma yönü oluşur. Ventrikül çıkışındaki yarımay kapakları, ventrikül basıncı ilgili arterin

21
00:03:01.106 --> 00:03:10.048
basıncını aşınca çıkışa izin verir. Ventrikül basıncı düşüp arter tarafı daha yüksek hale geldiğinde geri akışı sınırlayan kapanma

22
00:03:10.048 --> 00:03:18.989
gerçekleşir. Burada kapakların işlevini, odacık basınçları ve damar basıncı birlikte açıklar. Papiller kaslar ve kirişsi yapılar atriyoventriküler kapak

23
00:03:18.989 --> 00:03:27.931
yapraklarının uygun konumda kalmasına katkıda bulunur; kapağı doldurma sırasında çekip açan bir ip mekanizması olarak anlatılmamalıdır. Bir öğretim

24
00:03:27.931 --> 00:03:36.872
modelinde yalnız hangi basıncın yüksek olduğunu değil, akışın mümkün olduğu yönü de yazın. Kapağın açık olmasıyla kanın akması

25
00:03:36.872 --> 00:03:45.814
da tam eş anlamlı değildir: Akış için uygun basınç farkı gerekir. Bu nedenle “kapak açık” etiketini tek başına

26
00:03:45.814 --> 00:03:54.756
bütün dolaşım açıklamasının yerine koymayın.

27
00:03:54.756 --> 00:04:04.124
3. Kalp döngüsünde basınç ile hacmi ayırmak. Bir kalp döngüsünü izlerken en az iki değişken gerekir: Odacığın basıncı

28
00:04:04.124 --> 00:04:13.492
ve içerdiği kan hacmi. Ventrikül dolarken hacim artar. Kasılma başlayınca basınç yükselir; fakat bütün kapakların kapalı olduğu kısa

29
00:04:13.492 --> 00:04:22.860
bir aralıkta içerik giriş ve çıkış yapmadığından hacim yaklaşık sabittir. Bu aralık izovolümetrik kasılma olarak adlandırılır. Sözcük, kasın

30
00:04:22.860 --> 00:04:32.228
hiç etkinlik göstermediğini veya basıncın sabit olduğunu söylemez. Ventrikül basıncı çıkış arterinin basıncını aşınca çıkış kapağı açılır ve

31
00:04:32.228 --> 00:04:41.596
ejeksiyon başlar. Ventrikülden kan çıktığı için hacim azalır. Sonra gevşeme sırasında çıkış kapağı kapanır. Atriyoventriküler kapak henüz açılmadığı

32
00:04:41.596 --> 00:04:50.964
sürece izovolümetrik gevşeme aralığı vardır; basınç düşerken hacim yaklaşık aynı kalır. Basınç ilişkisi doluma elverişli hale geldiğinde atriyoventriküler

33
00:04:50.964 --> 00:05:00.332
kapak açılır ve yeni dolum başlar. Sistol ve diyastol sözcüklerini kullanırken hangi odacığın döneminden söz ettiğinizi belirtin. Atriyumun

34
00:05:00.332 --> 00:05:09.700
etkinliğiyle ventrikülün etkinliği aynı anda tamamen aynı süreç olmak zorunda değildir. Başlangıç eğitiminde ventrikül döngüsü üzerinden konuşmak açıklığı

35
00:05:09.700 --> 00:05:19.068
artırır. Bir tabloda her dönem için “basınç yönü, hacim yönü ve kapak durumu” sütunları oluşturun. Öğrenci bir dönemde

36
00:05:19.068 --> 00:05:28.436
hacim sabitken basıncın nasıl değişebildiğini açıklayabiliyorsa, yalnız sıra ezberinden mekanizma anlayışına geçmiş demektir. Kanı yaklaşık sıkıştırılamaz kabul eden

37
00:05:28.436 --> 00:05:37.804
bu modelde sabit hacim, basınç değişimine engel değildir.

38
00:05:37.804 --> 00:05:47.903
4. Elektriksel düzen ve mekanik yanıt. Kalbin elektriksel etkinliği kasılmanın zamanlamasına katkıda bulunur; elektriksel olayla mekanik yanıtı aynı

39
00:05:47.903 --> 00:05:58.002
şey olarak adlandırmak uygun değildir. Uygun elektriksel uyarılma kas hücresindeki iyon ve kalsiyum süreçleriyle bağlantılıdır; ardından kuvvet ve

40
00:05:58.002 --> 00:06:08.101
basınç değişimleri gelişir. Böylece bir zaman çiziminde elektriksel başlangıç, kasılma ve kanın dışarı atılması ayrı basamaklar olarak gösterilebilir.

41
00:06:08.101 --> 00:06:18.200
Basamakların birbirine bağlı olması aynı anda ve aynı mekanizmayla gerçekleştiğini söylemez. Tipik düzenlemede sinoatriyal düğüm ritmin başlatılmasına katkı

42
00:06:18.200 --> 00:06:28.300
verir. Uyarı atriyal dokulara, atriyoventriküler bağlantıya ve ventriküllere ulaştıran iletim yollarına yayılır. Atriyoventriküler bölgede iletimin zamanlaması, atriyal ve

43
00:06:28.300 --> 00:06:38.399
ventriküler etkinliklerin uygun sıralanmasına katkıda bulunur. Bu yapıların işlevini yalnız anatomik konumla değil, uyarının hangi yolu ve hangi

44
00:06:38.399 --> 00:06:48.498
sırayla izlediğiyle açıklamak yararlıdır. Kalpte farklı hücrelerin elektriksel özellikleri aynı değildir. Ritim oluşturan hücrelerin kendi kendine gelişen potansiyel

45
00:06:48.498 --> 00:06:58.597
değişimleriyle, kasılmaya katkı veren hücrelerin dalga biçimleri ayrı incelenir. Önceki bölümdeki tipik nöron aksiyon potansiyelini bütün kalp hücrelerine

46
00:06:58.597 --> 00:07:08.696
değişmeden uygulamak bu yüzden yanlıştır. Ayrıca kalbin kendi ritim düzenine sahip olması, sinirsel ve hormonal etkilerden bağımsız olduğu

47
00:07:08.696 --> 00:07:18.795
anlamına gelmez. Bu etkiler hız ve çalışma özelliklerini değiştirebilir. Başlangıç öğrenmesinin amacı bir elektriksel kayıt üzerinden kişisel tanı

48
00:07:18.795 --> 00:07:28.894
koymak değil, uyarılma ile pompa işinin nedensel bağlantısını kurmaktır.

49
00:07:28.894 --> 00:07:37.698
5. Atım hacmi ve debi: Birimleri izlemek. Bir ventrikülün tek atımda dışarı gönderdiği kan hacmi atım hacmidir. Basit

50
00:07:37.698 --> 00:07:46.502
modelde bu miktar, dolum sonu hacminden kasılma sonunda kalan hacmin çıkarılmasıyla bulunur. Kalp debisi ise birim zamanda gönderilen

51
00:07:46.502 --> 00:07:55.307
hacimdir; atım sayısı ile atım hacminin çarpımı olarak ifade edilir. Bu ilişkilerde birimleri izlemek önemlidir. Dakikada atım ile

52
00:07:55.307 --> 00:08:04.111
atım başına mililitre çarpıldığında dakikada mililitre elde edilir. Örneğin tamamen kurgusal bir modelde dolum sonu hacmi yüz on

53
00:08:04.111 --> 00:08:12.915
iki mililitre, kasılma sonunda kalan hacim kırk iki mililitre olsun. Atım hacmi yetmiş mililitredir. Dakikada yetmiş iki atım

54
00:08:12.915 --> 00:08:21.719
varsayılırsa debi dakikada beş bin kırk mililitre olur. Bunlar kişiye ait normal değer, hedef veya tanı sınırı değildir.

55
00:08:21.719 --> 00:08:30.523
Hesap, belirtilen atımların aynı hacmi gönderdiği ve ek akışların dışlandığı basit bir eğitim modeli içindir. Gerçek sistemde atım

56
00:08:30.523 --> 00:08:39.327
hacmi dolum koşulları, çıkışa karşı yük ve kasılma özellikleriyle ilişkilidir. Ön yük, ard yük ve kasılabilirlik aynı terimin

57
00:08:39.327 --> 00:08:48.131
farklı adları değildir. Dolum artışının uygun sınırlar içinde kas liflerinin çalışma koşullarını değiştirmesi, bir ilişkinin parçasıdır; her koşulda

58
00:08:48.131 --> 00:08:56.935
sınırsız daha fazla debi oluşacağı anlamına gelmez. Hızın artması da diğer değişkenler sabit kalmıyorsa debiyi aynı oranda artırmak

59
00:08:56.935 --> 00:09:05.739
zorunda değildir. Formülü kullanırken hangi niceliklerin sabit, hangilerinin değişken olduğunu önce belirtin.

60
00:09:05.739 --> 00:09:15.068
6. Akış, basınç farkı ve direnç. Bir yol boyunca akışı açıklarken tek bir noktadaki basınçtan çok, yolun iki

61
00:09:15.068 --> 00:09:24.397
ucu arasındaki basınç farkı önemlidir. Basit modelde akış, basınç farkının dirence bölünmesiyle ilişkilendirilir: Q = ΔP/R. Bu ifade

62
00:09:24.397 --> 00:09:33.726
aynı yol ve karşılaştırılabilir koşullar için kullanıldığında, basınç farkı sabitken direncin artmasının akışı azaltacağını gösterir. Yalnız giriş basıncının

63
00:09:33.726 --> 00:09:43.055
yüksek olduğunu bilmek, çıkış basıncı ve direnç bilinmeden bütün akışı açıklamaz. İdeal bir tüpte sabit uzunluk, sabit viskozite

64
00:09:43.055 --> 00:09:52.384
ve uygun laminer akış varsayımları altında direnç yarıçapın dördüncü kuvvetiyle ters ilişkilidir. Yarıçapın yarıya inmesi bu modelde direnci

65
00:09:52.384 --> 00:10:01.713
on altı kat artırır. Gerçek damar ağı bu ideal tüpün bütün koşullarını her anda sağlamaz. Damarların esnekliği, dallanma,

66
00:10:01.713 --> 00:10:11.042
kanın özellikleri ve düzenleyici yanıtlar etkilidir. Bu nedenle dördüncü kuvvet ilişkisini insan için koşulsuz bir tahmin kuralı gibi

67
00:10:11.042 --> 00:10:20.371
kullanmak yerine, geometrinin güçlü etkisini gösteren sınırlı model olarak öğrenin. Akış ile hız da ayrılmalıdır. Akış birim zamanda

68
00:10:20.371 --> 00:10:29.700
geçen hacimdir; hız, birim zamanda alınan mesafeyi ifade eder. Aynı toplam akış daha büyük toplam kesit alanına dağıldığında

69
00:10:29.700 --> 00:10:39.029
ortalama hız azalabilir. Çok sayıdaki kılcal damarın toplam alanı bu ilişkiyi anlamaya yardımcı olur. Tek bir damarın dar

70
00:10:39.029 --> 00:10:48.358
görünmesi, bütün damar grubunun toplam alanının küçük olduğunu kanıtlamaz. Hesapta hangi kesit alanını kullandığınızı mutlaka adlandırın.

71
00:10:48.358 --> 00:10:57.812
7. Damar işlevleri ve kapiller değişim. Damarları yalnız kanın içinden geçtiği eşdeğer borular olarak düşünmek dolaşımın işini daraltır.

72
00:10:57.812 --> 00:11:07.265
Büyük elastik arterler, atımlar arasında akışın sürmesine katkıda bulunan mekanik özellikler taşır. Arteriyoller direnç ve bölgesel akış düzenlenmesinde

73
00:11:07.265 --> 00:11:16.719
önemlidir. Kılcal damarlar, kan ile çevredeki dokular arasında madde değişimine uygun yapılarıyla öne çıkar. Venler ise geniş hacim

74
00:11:16.719 --> 00:11:26.172
barındırabilen özellikleriyle devrenin dönüş tarafına katkı sağlar. Kılcal değişimde difüzyon ile toplu sıvı hareketini ayırın. Bir maddenin derişim

75
00:11:26.172 --> 00:11:35.625
farkı boyunca geçişi, bütün sıvının basınçla yer değiştirmesiyle aynı süreç değildir. Hidrostatik basınç ilişkileri, proteinlerle bağlantılı onkotik etkiler,

76
00:11:35.625 --> 00:11:45.079
geçiş yüzeyi ve bariyer özellikleri sıvı hareketine katkıda bulunur. Damar duvarı özellikleri dokular arasında farklıdır. Ayrıca endotel yüzeyindeki

77
00:11:45.079 --> 00:11:54.532
glikokaliks ve onun yakın çevresi, değişimin daha ayrıntılı açıklamasında önem taşır. Ders şemasında “arteriyel uçta dışarı, venöz uçta

78
00:11:54.532 --> 00:12:03.986
bütün sıvı geri” çizimini bütün dokulara zorunlu bir kural olarak uygulamayın. Kararlı ve geçici durumlar ile doku özellikleri

79
00:12:03.986 --> 00:12:13.439
ayrılmalıdır. Lenfatik yollar, doku sıvısının dolaşıma dönüşünde önemli bir rol oynar. Burada amaç sıvı tedavisi hakkında sonuç çıkarmak

80
00:12:13.439 --> 00:12:22.892
değildir; geçişi belirleyen kuvvetlerin, sınır özelliklerinin ve dönüş yollarının bir arada olduğunu görmek gerekir. Bir madde için uygun

81
00:12:22.892 --> 00:12:32.346
değişim yolunun bulunması, bütün maddelerin ve sıvının aynı biçimde davranacağını göstermez.

82
00:12:32.346 --> 00:12:41.892
8. Venöz dönüş, yerel düzenleme ve geri bildirim. Kalbin pompaladığı kan, devreyi tamamlayarak tekrar kalbe döner. Venöz dönüşün

83
00:12:41.892 --> 00:12:51.438
koşulları kalbin dolumunu etkileyebilir; dolum ve atım hacmi arasındaki ilişkiler de pompa işine katkı sağlar. Böylece “kalp her

84
00:12:51.438 --> 00:13:00.984
şeyi tek başına belirler” ifadesi eksiktir. Devrenin damar özellikleri ve kalbe dönüş koşulları, pompanın çalıştığı ortamın parçalarıdır. Uzun

85
00:13:00.984 --> 00:13:10.531
süreli kararlı durumda kalbin gönderdiği ve kalbe dönen ortalama hacimlerin uyumlu olması gerekir. Bölgesel dokuların akış gereksinimleri aynı

86
00:13:10.531 --> 00:13:20.077
anda aynı düzeyde değildir. Yerel metabolik koşullar arteriyol davranışını etkileyerek o bölgeye giden akışın düzenlenmesine katkı sağlayabilir. Bunun

87
00:13:20.077 --> 00:13:29.623
yanında sinirsel ve hormonal etkiler daha geniş düzenlemelerde rol oynar. Yerel süreç ile genel geri bildirim birbirinin aynı

88
00:13:29.623 --> 00:13:39.169
adı değildir; bir bölgeye ait koşul değişikliği ile bütün devreyi etkileyen bilgi ayrı izlenmelidir. Arteriyel basınçla ilişkili gerilme

89
00:13:39.169 --> 00:13:48.715
algılayıcıları, değişiklik hakkında düzenleyici merkezlere bilgi sağlar. Uygun sinirsel yanıtlar kalbin ve damarların çalışma özelliklerini etkileyerek ilk değişime

90
00:13:48.715 --> 00:13:58.261
karşı koyabilir. Bu ilişki, ilk bölümdeki negatif geri bildirim düşüncesine bağlanır. Bir döngü çiziminde düzenlenen değişkeni, algılamayı, iletişimi

91
00:13:58.261 --> 00:14:07.808
ve etkileyici yanıtı ayrı yazın. Ardından tek bir ölçümün bütün döngüyü kanıtlamadığını hatırlayın. Dört bölüm birlikte okunduğunda hücre

92
00:14:07.808 --> 00:14:17.354
zarı, elektriksel iletişim, pompa ve damar davranışı iç ortamın korunmasına katkı veren bağlantılı süreçler olarak görülebilir.

93
00:14:17.354 --> 00:14:26.372
Gerekçeli örnek 1. Kurgusal modelde dolum sonu hacim 112 mL, kasılma sonunda kalan hacim 42 mL ve hız

94
00:14:26.372 --> 00:14:35.390
72 atım/dakikadır. Atım hacmi ve kalp debisini bulun. Hız 90 olduğunda atım hacmi de 56 mL olursa debi

95
00:14:35.390 --> 00:14:44.408
mutlaka artmış olur mu? İlk atım hacmi 112 − 42 = 70 mL; ilk debi 70 × 72

96
00:14:44.408 --> 00:14:53.427
= 5040 mL/dakika = 5,04 L/dakika. İkinci debi 56 × 90 = 5040 mL/dakika = 5,04 L/dakikadır. Hız

97
00:14:53.427 --> 00:15:02.445
artarken atım hacmi azaldığı için bu modelde debi aynıdır. Yalnız hız artışından koşulsuz debi artışı çıkarılamaz. Sayılar hesap

98
00:15:02.445 --> 00:15:11.463
öğretimi içindir, bireysel hedef veya tanı değeri değildir.

99
00:15:11.463 --> 00:15:20.681
Gerekçeli örnek 2. İdeal bir tüpte ΔP = 24 model basınç birimi ve R = 4 model direnç

100
00:15:20.681 --> 00:15:29.898
birimi. Basınç farkı ve diğer koşullar korunurken yarıçap yarıya indiriliyor. R ∝ 1/r^4 varsayımıyla ilk ve son akışı

101
00:15:29.898 --> 00:15:39.116
hesaplayın. İlk akış Q = 24/4 = 6 model akış birimidir. Yarıçapın yarıya inmesi direnci 16 kat artırır:

102
00:15:39.116 --> 00:15:48.333
R yeni = 4 × 16 = 64. Yeni akış 24/64 = 0,375 model akış birimi; oran 0,375/6

103
00:15:48.333 --> 00:15:57.551
= 1/16 olur. Sonuç sabit viskozite, uzunluk ve uygun laminer akışlı ideal tüp varsayımına aittir; gerçek damar ağı

104
00:15:57.551 --> 00:16:06.768
için koşulsuz öngörü değildir.

105
00:16:06.768 --> 00:16:14.379
Sık karıştırılan nokta. Kalp daha hızlı atarsa debi her koşulda aynı oranda artar; arter adı da her zaman

106
00:16:14.379 --> 00:16:21.990
oksijence zengin kan demektir. Düzeltme: Debi hız ve atım hacminin çarpımıdır; atım hacmi değişirse hızdan tek başına sonuç

107
00:16:21.990 --> 00:16:29.601
çıkarılamaz. Arter ve ven adları oksijen miktarına değil, kalbe göre akış yönüne dayanır.

108
00:16:29.601 --> 00:16:36.395
Kendini kontrol et. Bölümü kendi cümlelerinle anlat. Sonra EG Campus bölümündeki soruları çöz, gerekçeni açıklamalarla karşılaştır. Kaynakça ve

109
00:16:36.395 --> 00:16:43.188
soru çözümleri bölüm sayfasında bulunur.