WEBVTT

NOTE Bölüm sınırları gerçek ses sürelerinden ölçülür; bölüm içi altyazı zamanları yaklaşık eşlemedir.

1
00:00:00.000 --> 00:00:09.130
EG Campus. Vücudu tarif etmek: anatomi dili, yönler ve düzlemler. Bu kayıt, mevcut kaynaklı bölüm metninin bilgisayarın Türkçe

2
00:00:09.130 --> 00:00:18.260
sentetik sesiyle okunmasıdır. İnsan konuşmacı kaydı değildir. Çalışma hedefleri. Bu bölümde Anatomi ile fizyolojinin inceleme odağını ayırır ve

3
00:00:18.260 --> 00:00:27.389
aralarındaki bağı açıklar.. Anatomik duruşu sağ-sol ve yön tanımlarında ortak referans olarak kullanır.. Yön terimlerini iki yapı arasında

4
00:00:27.389 --> 00:00:36.519
doğru karşılaştırma cümlesine dönüştürür.. Sagittal, frontal ve transvers düzlemleri ayırt eder.. Temel vücut boşluklarını ve seröz zarların katmanlarını

5
00:00:36.519 --> 00:00:45.649
ilişkilendirir.. Şematik görünümden çıkarım yaparken bakış yönünü ve ölçeği denetler.

6
00:00:45.649 --> 00:00:55.611
Yapıyı öğrenirken işlevi de sor. Anatomi, vücut yapılarının biçimini, yerleşimini ve birbirleriyle ilişkisini inceler. Fizyoloji bu yapıların nasıl

7
00:00:55.611 --> 00:01:05.573
çalıştığına odaklanır. İkisini birbirinden tamamen ayırmak öğrenmeyi zorlaştırır: bir yüzeyin ince olması, bir boşluğun genişliği veya liflerin yönü

8
00:01:05.573 --> 00:01:15.535
çoğu zaman o yapının işleviyle ilişkilidir. Bununla birlikte biçimi görmek, bütün işlev ayrıntılarını tek başına kanıtlamaz. Bir yapıyı

9
00:01:15.535 --> 00:01:25.497
tanımlarken önce gerçekten gözlediğin özelliği söyle, ardından bu özelliğin hangi görevi destekleyebileceğini gerekçelendir. Böylece gözlem ile yorumun ayrı

10
00:01:25.497 --> 00:01:35.459
basamaklar olduğunu öğrenirsin. Makroskobik anatomide organların ve bölgelerin çıplak gözle ayırt edilebilen düzeni ele alınır. Mikroskobik anatomide hücre

11
00:01:35.459 --> 00:01:45.421
ve doku ayrıntıları incelenir. Sitoloji hücreyi, histoloji dokuyu merkezine alır. Bölgesel yaklaşım, örneğin önkoldaki kemik, kas, damar ve

12
00:01:45.421 --> 00:01:55.383
sinirleri birlikte değerlendirir; sistematik yaklaşım ise aynı sistemin farklı bölgelerdeki yapılarını ilişkilendirir. Bunlar rakip yöntemler değil, aynı vücudu

13
00:01:55.383 --> 00:02:05.345
farklı sorularla okuma yollarıdır. Hücre, doku, organ, sistem ve organizma basamaklarını bir büyüklük listesi olarak değil, örgütlenme ilişkisi

14
00:02:05.345 --> 00:02:15.307
olarak düşün. Organ birden fazla doku türünü bir araya getirir; sistemler de birbirinden bağımsız kutular değildir. Bir organın

15
00:02:15.307 --> 00:02:25.269
birden fazla sistemin işlevine katkısı olabilir. Bu kitapta hedef her yapının bütün adlarını ezberlemek değil, sonraki ayrıntıları yerleştirebileceğin

16
00:02:25.269 --> 00:02:35.231
tutarlı bir harita kurmaktır. Aynı soruyu farklı büyüklük düzeylerinde sorabilirsin: organın sınırı nerede, dokular nasıl sıralanıyor, hücrelerin biçimi

17
00:02:35.231 --> 00:02:45.193
hangi göreve uyuyor? Bu soruları birbirine bağlamak, büyük şemayla mikroskobik ayrıntının aynı yapıya ait olduğunu gösterir. Henüz öğrenmediğin

18
00:02:45.193 --> 00:02:55.155
bir adı ilişki üzerinden tarif edebilmek de değerlidir; ardından doğru terimi haritandaki yerine ekleyebilirsin.

19
00:02:55.155 --> 00:03:04.200
Anatomik duruş ortak bir başlangıçtır. Konum tanımlamak için herkesin aynı referans üzerinden konuşması gerekir. Anatomik duruşta kişi ayakta

20
00:03:04.200 --> 00:03:13.245
ve dik, yüzü ve bakışı öne dönük, üst ekstremiteleri gövdenin yanında, avuçları öne bakar durumda tarif edilir. Alt

21
00:03:13.245 --> 00:03:22.290
ekstremiteler düz, ayaklar öne yönelmiştir. Bu duruş günlük hayatta sürekli korunması gereken bir pozisyon değil, tanımlama anlaşmasıdır. Kişi

22
00:03:22.290 --> 00:03:31.335
otururken veya yatarken de sağ-sol ve temel anatomik yön terimleri bu referansa göre kullanılır. Vücudun gerçek duruşunu ayrıca

23
00:03:31.335 --> 00:03:40.381
belirtmek, referansı değiştirmekten farklıdır. Sağ ve sol, incelenen kişinin sağ ve soludur; karşısında duran gözlemcinin tarafı değildir. Önden

24
00:03:40.381 --> 00:03:49.426
gösterilen bir insan şemasında kişinin sağı çoğu zaman sayfanın solunda görünür. Sayfanın sol tarafını doğrudan sol vücut tarafı

25
00:03:49.426 --> 00:03:58.471
diye adlandırmak bu nedenle yanlıştır. Her şemada bakış yönünü ve varsa sağ-sol işaretlerini önce kontrol et. Anatomik duruşta

26
00:03:58.471 --> 00:04:07.516
başparmak elin lateral tarafındadır; avuç arkaya döndürülmüş bir çizimde parmağın sayfadaki konumu değişse de kemiğin anatomik adı değişmez.

27
00:04:07.516 --> 00:04:16.561
Elin dönüşünü veya gövdenin yana yatmasını anlatırken gerçek hareketi ayrı cümlede tanımla. Duruş bilgisini otomatik olarak yön bilgisi

28
00:04:16.561 --> 00:04:25.606
sanma. Basit bir öğrenme alışkanlığı, önce kişinin gözünden sağ-sol işaretlemek ve ardından kendi bakış açını belirtmektir. Bu alışkanlık

29
00:04:25.606 --> 00:04:34.651
bölgesel anatomide aynı yapıyı farklı görünümlerden tanımayı kolaylaştırır.

30
00:04:34.651 --> 00:04:43.577
Superior, inferior, anterior ve posterior. Yön terimleri çoğu zaman bir yapıyı başka bir yapıyla karşılaştırır. Superior, başa daha

31
00:04:43.577 --> 00:04:52.502
yakın; inferior, ayaklara daha yakın yerleşimi anlatır. Anterior, önde; posterior, arkada olmayı belirtir. Kalp diyaframa göre superior, sternuma

32
00:04:52.502 --> 00:05:01.428
göre posterior konumdadır. Bu iki cümle aynı yapının farklı komşulara göre farklı ilişkilerini tanımlar; çelişmez. Bir yapıyı yalnız

33
00:05:01.428 --> 00:05:10.353
“üstte” diye adlandırmak yerine neye göre üstte olduğunu söylemek tanımı anlaşılır kılar. Vücudun yatması superior terimini odanın tavanına

34
00:05:10.353 --> 00:05:19.279
doğru anlamına dönüştürmez. Medial, orta hatta daha yakın; lateral, orta hattan daha uzakta konum demektir. Burun gözlere göre

35
00:05:19.279 --> 00:05:28.204
medial, kulaklar gözlere göre lateraldir. Ara konum anlatan intermediate terimi iki yapı arasında bulunmayı belirtir. Medial ile orta

36
00:05:28.204 --> 00:05:37.130
hattın üzerinde olmak aynı şey değildir: bir yapı diğerine göre medial olup yine de orta hattın dışında kalabilir.

37
00:05:37.130 --> 00:05:46.056
Yönleri bir pusula gibi tek yapıya yapıştırmak yerine ilişki cümleleri kur. Sol akciğerin sağ akciğere göre “medial” olduğunu

38
00:05:46.056 --> 00:05:54.981
söylemek uygun bir başlangıç karşılaştırması değildir; ikisinin kendi orta hatta uzaklık ilişkisi ve gerçek konumu düşünülmelidir. Özellikle beyin

39
00:05:54.981 --> 00:06:03.907
bölgelerinde eksenlerin özel kullanımları bulunabilir; bu başlangıç bölümünün genel gövde terimlerini bütün uzmanlık bağlamlarına sorgusuz taşıma. Önce bölgeyi,

40
00:06:03.907 --> 00:06:12.832
sonra referansı, en sonunda yönü yaz.

41
00:06:12.832 --> 00:06:21.936
Proksimal-distal, yüzeyel-derin ve taraf ilişkisi. Proksimal, bir uzvun gövdeye bağlanma noktasına daha yakın; distal, bu noktadan daha uzak

42
00:06:21.936 --> 00:06:31.040
yerleşimini anlatır. Dirsek el bileğine göre proksimal, parmaklar el bileğine göre distaldir. Burada ölçüt kişinin o anda nerede

43
00:06:31.040 --> 00:06:40.144
durduğu değil, uzvun bağlantısıdır. El yukarı kaldırıldığında parmaklar tavana daha yakın olur; ancak dirseğe göre distal olmayı sürdürür.

44
00:06:40.144 --> 00:06:49.248
Superior-inferior ile proksimal-distal bu nedenle her durumda birbirinin yerine kullanılamaz. Bir kanal ya da damar için proksimal-distal kullanıldığında

45
00:06:49.248 --> 00:06:58.352
ilgili başlangıç veya bağlantı noktası ayrıca anlaşılır olmalıdır. Yüzeyel, vücut yüzeyine daha yakın; derin, yüzeyden daha içte konum

46
00:06:58.352 --> 00:07:07.455
demektir. Deri iskelet kasına göre yüzeyel, kemik çoğu bölgede deriye göre derindir. Bu terimler dokunun önemli veya önemsiz

47
00:07:07.455 --> 00:07:16.559
olduğunu söylemez; yalnız yerleşimi tarif eder. Aynı taraf için ipsilateral, karşı taraf için kontralateral sözcükleri kullanılır. Sağ kol

48
00:07:16.559 --> 00:07:25.663
ile sağ bacak ipsilateral, sağ kol ile sol bacak kontralateraldir. Bilateral iki taraflı yerleşimi, unilateral tek taraflı yerleşimi

49
00:07:25.663 --> 00:07:34.767
anlatır. Bu kavramlar sağ veya sol adını tek başına vermez. Bir ilişkiyi açıklamak için tarafı ve karşılaştırılan yapıları

50
00:07:34.767 --> 00:07:43.871
belirtmek gerekir. Öğrenirken bir terim çifti seç ve aynı örneği iki yönlü kur: deri kasın yüzeyelinde, kas derinin

51
00:07:43.871 --> 00:07:52.975
derinindedir. Ters cümle kurabilmek, terimin gerçekten bir ilişki anlattığını fark etmeni sağlar.

52
00:07:52.975 --> 00:08:02.186
Düzlem ile kesit aynı şey değildir. Anatomik düzlem, vücuttan geçtiği varsayılan geometrik yüzeydir; kesit ise bu düzlem boyunca

53
00:08:02.186 --> 00:08:11.396
elde edilen görünümün veya parçanın tarifidir. Sagittal düzlem vücudu sağ ve sol bölümlere ayırır. Tam orta hattan geçen

54
00:08:11.396 --> 00:08:20.607
median, yani midsagittal düzlem eşit sağ-sol yarıları tanımlar; orta hattın dışındaki paralel sagittal düzlemler eşit yarılar oluşturmak zorunda

55
00:08:20.607 --> 00:08:29.818
değildir. Frontal veya koronal düzlem anterior ve posterior bölümler, transvers düzlem ise superior ve inferior bölümler oluşturur. Oblik

56
00:08:29.818 --> 00:08:39.028
kesit bu ana düzlemlere eğik olarak yönlenir. Bir kesit adını, çizginin sayfadaki yatay veya dik görünümünden çıkarmak yerine

57
00:08:39.028 --> 00:08:48.239
vücudun hangi bölümlere ayrıldığını sorarak belirle. Bir organın içinden farklı düzlemlerde geçen kesitler farklı şekiller gösterebilir. Uzun bir

58
00:08:48.239 --> 00:08:57.450
tüp enine kesilince halka, uzunlamasına kesilince uzun bir kanal gibi görünebilir. Bu fark, iki ayrı organ bulunduğunu göstermez.

59
00:08:57.450 --> 00:09:06.660
Kesitlerin kalınlığı ve geçtiği düzey de görülen yapıların sayısını ve biçimini etkiler. Düzlem, bakış yönü ve kesit düzeyi

60
00:09:06.660 --> 00:09:15.871
üç ayrı bilgidir; hepsi birlikte değerlendirilmelidir. Transvers bir görünümde sağ-sol işaretlerini yine incelenen kişiye göre oku. Şematik eğitim

61
00:09:15.871 --> 00:09:25.082
çizimlerinde yön açık belirtilmiyorsa yalnız resmin yerleşiminden kesin anatomik taraf çıkarma. Bir yapıyı üç boyutlu düşünmek için aynı

62
00:09:25.082 --> 00:09:34.292
modeli önden, yandan ve enine görünümle yeniden çizmek yararlıdır; hiçbir tek kesit bütün şekli tek başına göstermez.

63
00:09:34.292 --> 00:09:44.683
Boşluklar, duvarlar ve seröz zarlar. Vücut boşlukları organların yerleştiği alanları düzenler; her boşluk bir organın içindeki lümenle aynı

64
00:09:44.683 --> 00:09:55.073
şey değildir. Posterior veya dorsal boşluk, kraniyal boşluk ile vertebral kanalı kapsar. Beyin kraniyal boşlukta, omurilik vertebral kanalda

65
00:09:55.073 --> 00:10:05.463
bulunur. Anterior veya ventral bölgedeki başlıca alanlar torasik ve abdominopelvik boşluklardır; diyafram bunların arasında yer alır. Toraksta iki

66
00:10:05.463 --> 00:10:15.854
plevral bölge ve aralarındaki mediasten düşünülür. Kalp mediastende, kendi perikardiyal zar düzeniyle ilişkilidir. Bu ifadeler organların birbirine göre

67
00:10:15.854 --> 00:10:26.244
yerleşimini anlatır; bütün organların aynı geniş boşlukta serbestçe durduğu anlamına gelmez. Seröz zarların parietal yaprağı ilgili boşluğun duvarını,

68
00:10:26.244 --> 00:10:36.635
visseral yaprağı organ yüzeyini örter. Yapraklar arasında az miktarda sıvı bulunan potansiyel alan, karşılıklı yüzeylerin kaymasını kolaylaştırır. Perikard,

69
00:10:36.635 --> 00:10:47.025
plevra ve periton adları bölgeye özgü seröz düzenleri belirtir. Akciğerin hava içeren iç yollarıyla plevral alanı birbirine karıştırma.

70
00:10:47.025 --> 00:10:57.416
Benzer biçimde mide içindeki lümen peritoneal boşluk değildir. Abdominopelvik boşluktaki bütün organların periton ilişkisi aynı değildir; bazı yapılar

71
00:10:57.416 --> 00:11:07.806
peritonun arkasında yerleşir. Bu başlangıçta ayrıntılı organ listesi yerine “duvarı örten yaprak, organı örten yaprak, aradaki alan” ilişkisini

72
00:11:07.806 --> 00:11:18.196
öğrenmek daha yararlıdır. Şemada zarları çizgi, alanı çizgiler arası boşluk olarak ayrı göstermek kavram karmaşasını azaltır.

73
00:11:18.196 --> 00:11:27.235
Bölge, görünüm ve öğrenme haritası. Bölge adları konumu kısaca tarif etmeye yardımcı olur. Brakiyal bölge kolu, antebrakiyal bölge

74
00:11:27.235 --> 00:11:36.273
önkolu, karpal bölge el bileğini belirtir. Femoral bölge uyluk, krural bölge anatomik bacak, pedal bölge ayakla ilişkilidir. Günlük

75
00:11:36.273 --> 00:11:45.312
dilde bütün alt ekstremiteye bacak denmesi, anatomik kullanımda diz ile ayak bileği arasındaki bacak bölgesiyle karışabilir. Benzer biçimde

76
00:11:45.312 --> 00:11:54.350
kol, anatomi dilinde omuz-dirsek arasını belirtirken günlük kullanımda bütün üst ekstremiteyi anlatabilir. Bir öğrenme notunda Türkçe karşılığı ve

77
00:11:54.350 --> 00:12:03.389
sınırını birlikte yaz. Terim listelerini bağlamdan kopuk ezberlemek yerine sınır komşularını da haritaya ekle. Bir çizimi incelerken dört

78
00:12:03.389 --> 00:12:12.427
soruyla başla: hangi bölge gösteriliyor, hangi yönden bakılıyor, sağ-sol nasıl işaretlenmiş, hangi ölçekte inceleniyor? Renkler gerçek dokunun rengi

79
00:12:12.427 --> 00:12:21.466
değil, öğretim amacıyla seçilmiş işaretler olabilir. Çizim bir katmanı kaldırmışsa yüzeyde görünen yapı canlı vücutta yüzeyel olmak zorunda

80
00:12:21.466 --> 00:12:30.504
değildir. İsim öğrenirken yön ilişkisi kurmak, daha sonra hücreden organa uzanan düzeni öğrenmeyi kolaylaştırır. Kendi bedenin üzerinde yalnız

81
00:12:30.504 --> 00:12:39.542
güvenli gözlemle bölge sınırlarını düşünebilir, bir kâğıt modelde düzlemleri çizebilirsin; bu etkinlik bir klinik değerlendirme değildir. Bölümün sonunda

82
00:12:39.542 --> 00:12:48.581
yeni bir yapıyı üç bilgiyle tarif etmeyi dene: adı, bölgesi ve bir komşusuna göre konumu. Bu üç bilgi

83
00:12:48.581 --> 00:12:57.619
sonraki anatomi bölümlerinin ortak giriş cümlesini oluşturur.

84
00:12:57.619 --> 00:13:05.252
Gerekçeli örnek 1. Bir öğrenci önden çizilmiş insan modelinin sayfanın solundaki elini “sol el” diye adlandırıyor. Hangi bilgi

85
00:13:05.252 --> 00:13:12.884
eksik ve doğru yaklaşım nedir? Önden görünümde kişinin sağı, gözlemcinin solunda görülebilir. Önce modelin bakış yönü ve sağ-sol

86
00:13:12.884 --> 00:13:20.516
işaretleri okunur; taraf incelenen kişiye göre adlandırılır. Sayfanın yönü tek başına anatomik tarafı belirlemez. Gerekçe, anatomik referansın gözlemciye

87
00:13:20.516 --> 00:13:28.149
değil modele ait olmasıdır.

88
00:13:28.149 --> 00:13:35.529
Gerekçeli örnek 2. Bir tüp yapı enine görünümde halka, uzunlamasına görünümde iki uzun sınır arasında kanal gibi gösteriliyor.

89
00:13:35.529 --> 00:13:42.908
Bu durum iki farklı yapı olduğunu kanıtlar mı? Hayır. Aynı tüpün farklı düzlemlerdeki kesitleri farklı biçim verebilir. Kesit

90
00:13:42.908 --> 00:13:50.288
düzlemi ve düzeyi birlikte değerlendirilir; tek iki boyutlu görünüm bütün üç boyutlu şekli göstermez. Halka görünümündeki iç boşluk

91
00:13:50.288 --> 00:13:57.668
tüpün lümeniyle, dış sınır duvarıyla ilişkilidir.

92
00:13:57.668 --> 00:14:05.782
Sık karıştırılan nokta. Kişi yattığında superior yön odanın tavanına döner; her sagittal kesit eşit sağ ve sol yarı

93
00:14:05.782 --> 00:14:13.896
oluşturur. Düzeltme: Superior anatomik referansta baş yönünü belirtir; gerçek duruş bu tanımı değiştirmez. Eşit sağ-sol yarıları median sagittal

94
00:14:13.896 --> 00:14:22.010
düzlem oluşturur; diğer sagittal düzlemler orta hattan geçmek zorunda değildir.

95
00:14:22.010 --> 00:14:28.804
Kendini kontrol et. Bölümü kendi cümlelerinle anlat. Sonra EG Campus bölümündeki soruları çöz, gerekçeni açıklamalarla karşılaştır. Kaynakça ve

96
00:14:28.804 --> 00:14:35.598
soru çözümleri bölüm sayfasında bulunur.