Çalışma hedefleri EG Campus. Vücudu tarif etmek: anatomi dili, yönler ve düzlemler. Bu kayıt, mevcut kaynaklı bölüm metninin bilgisayarın Türkçe sentetik sesiyle okunmasıdır. İnsan konuşmacı kaydı değildir. Çalışma hedefleri. Bu bölümde Anatomi ile fizyolojinin inceleme odağını ayırır ve aralarındaki bağı açıklar.. Anatomik duruşu sağ-sol ve yön tanımlarında ortak referans olarak kullanır.. Yön terimlerini iki yapı arasında doğru karşılaştırma cümlesine dönüştürür.. Sagittal, frontal ve transvers düzlemleri ayırt eder.. Temel vücut boşluklarını ve seröz zarların katmanlarını ilişkilendirir.. Şematik görünümden çıkarım yaparken bakış yönünü ve ölçeği denetler. Yapıyı öğrenirken işlevi de sor Yapıyı öğrenirken işlevi de sor. Anatomi, vücut yapılarının biçimini, yerleşimini ve birbirleriyle ilişkisini inceler. Fizyoloji bu yapıların nasıl çalıştığına odaklanır. İkisini birbirinden tamamen ayırmak öğrenmeyi zorlaştırır: bir yüzeyin ince olması, bir boşluğun genişliği veya liflerin yönü çoğu zaman o yapının işleviyle ilişkilidir. Bununla birlikte biçimi görmek, bütün işlev ayrıntılarını tek başına kanıtlamaz. Bir yapıyı tanımlarken önce gerçekten gözlediğin özelliği söyle, ardından bu özelliğin hangi görevi destekleyebileceğini gerekçelendir. Böylece gözlem ile yorumun ayrı basamaklar olduğunu öğrenirsin. Makroskobik anatomide organların ve bölgelerin çıplak gözle ayırt edilebilen düzeni ele alınır. Mikroskobik anatomide hücre ve doku ayrıntıları incelenir. Sitoloji hücreyi, histoloji dokuyu merkezine alır. Bölgesel yaklaşım, örneğin önkoldaki kemik, kas, damar ve sinirleri birlikte değerlendirir; sistematik yaklaşım ise aynı sistemin farklı bölgelerdeki yapılarını ilişkilendirir. Bunlar rakip yöntemler değil, aynı vücudu farklı sorularla okuma yollarıdır. Hücre, doku, organ, sistem ve organizma basamaklarını bir büyüklük listesi olarak değil, örgütlenme ilişkisi olarak düşün. Organ birden fazla doku türünü bir araya getirir; sistemler de birbirinden bağımsız kutular değildir. Bir organın birden fazla sistemin işlevine katkısı olabilir. Bu kitapta hedef her yapının bütün adlarını ezberlemek değil, sonraki ayrıntıları yerleştirebileceğin tutarlı bir harita kurmaktır. Aynı soruyu farklı büyüklük düzeylerinde sorabilirsin: organın sınırı nerede, dokular nasıl sıralanıyor, hücrelerin biçimi hangi göreve uyuyor? Bu soruları birbirine bağlamak, büyük şemayla mikroskobik ayrıntının aynı yapıya ait olduğunu gösterir. Henüz öğrenmediğin bir adı ilişki üzerinden tarif edebilmek de değerlidir; ardından doğru terimi haritandaki yerine ekleyebilirsin. Anatomik duruş ortak bir başlangıçtır Anatomik duruş ortak bir başlangıçtır. Konum tanımlamak için herkesin aynı referans üzerinden konuşması gerekir. Anatomik duruşta kişi ayakta ve dik, yüzü ve bakışı öne dönük, üst ekstremiteleri gövdenin yanında, avuçları öne bakar durumda tarif edilir. Alt ekstremiteler düz, ayaklar öne yönelmiştir. Bu duruş günlük hayatta sürekli korunması gereken bir pozisyon değil, tanımlama anlaşmasıdır. Kişi otururken veya yatarken de sağ-sol ve temel anatomik yön terimleri bu referansa göre kullanılır. Vücudun gerçek duruşunu ayrıca belirtmek, referansı değiştirmekten farklıdır. Sağ ve sol, incelenen kişinin sağ ve soludur; karşısında duran gözlemcinin tarafı değildir. Önden gösterilen bir insan şemasında kişinin sağı çoğu zaman sayfanın solunda görünür. Sayfanın sol tarafını doğrudan sol vücut tarafı diye adlandırmak bu nedenle yanlıştır. Her şemada bakış yönünü ve varsa sağ-sol işaretlerini önce kontrol et. Anatomik duruşta başparmak elin lateral tarafındadır; avuç arkaya döndürülmüş bir çizimde parmağın sayfadaki konumu değişse de kemiğin anatomik adı değişmez. Elin dönüşünü veya gövdenin yana yatmasını anlatırken gerçek hareketi ayrı cümlede tanımla. Duruş bilgisini otomatik olarak yön bilgisi sanma. Basit bir öğrenme alışkanlığı, önce kişinin gözünden sağ-sol işaretlemek ve ardından kendi bakış açını belirtmektir. Bu alışkanlık bölgesel anatomide aynı yapıyı farklı görünümlerden tanımayı kolaylaştırır. Superior, inferior, anterior ve posterior Superior, inferior, anterior ve posterior. Yön terimleri çoğu zaman bir yapıyı başka bir yapıyla karşılaştırır. Superior, başa daha yakın; inferior, ayaklara daha yakın yerleşimi anlatır. Anterior, önde; posterior, arkada olmayı belirtir. Kalp diyaframa göre superior, sternuma göre posterior konumdadır. Bu iki cümle aynı yapının farklı komşulara göre farklı ilişkilerini tanımlar; çelişmez. Bir yapıyı yalnız “üstte” diye adlandırmak yerine neye göre üstte olduğunu söylemek tanımı anlaşılır kılar. Vücudun yatması superior terimini odanın tavanına doğru anlamına dönüştürmez. Medial, orta hatta daha yakın; lateral, orta hattan daha uzakta konum demektir. Burun gözlere göre medial, kulaklar gözlere göre lateraldir. Ara konum anlatan intermediate terimi iki yapı arasında bulunmayı belirtir. Medial ile orta hattın üzerinde olmak aynı şey değildir: bir yapı diğerine göre medial olup yine de orta hattın dışında kalabilir. Yönleri bir pusula gibi tek yapıya yapıştırmak yerine ilişki cümleleri kur. Sol akciğerin sağ akciğere göre “medial” olduğunu söylemek uygun bir başlangıç karşılaştırması değildir; ikisinin kendi orta hatta uzaklık ilişkisi ve gerçek konumu düşünülmelidir. Özellikle beyin bölgelerinde eksenlerin özel kullanımları bulunabilir; bu başlangıç bölümünün genel gövde terimlerini bütün uzmanlık bağlamlarına sorgusuz taşıma. Önce bölgeyi, sonra referansı, en sonunda yönü yaz. Proksimal-distal, yüzeyel-derin ve taraf ilişkisi Proksimal-distal, yüzeyel-derin ve taraf ilişkisi. Proksimal, bir uzvun gövdeye bağlanma noktasına daha yakın; distal, bu noktadan daha uzak yerleşimini anlatır. Dirsek el bileğine göre proksimal, parmaklar el bileğine göre distaldir. Burada ölçüt kişinin o anda nerede durduğu değil, uzvun bağlantısıdır. El yukarı kaldırıldığında parmaklar tavana daha yakın olur; ancak dirseğe göre distal olmayı sürdürür. Superior-inferior ile proksimal-distal bu nedenle her durumda birbirinin yerine kullanılamaz. Bir kanal ya da damar için proksimal-distal kullanıldığında ilgili başlangıç veya bağlantı noktası ayrıca anlaşılır olmalıdır. Yüzeyel, vücut yüzeyine daha yakın; derin, yüzeyden daha içte konum demektir. Deri iskelet kasına göre yüzeyel, kemik çoğu bölgede deriye göre derindir. Bu terimler dokunun önemli veya önemsiz olduğunu söylemez; yalnız yerleşimi tarif eder. Aynı taraf için ipsilateral, karşı taraf için kontralateral sözcükleri kullanılır. Sağ kol ile sağ bacak ipsilateral, sağ kol ile sol bacak kontralateraldir. Bilateral iki taraflı yerleşimi, unilateral tek taraflı yerleşimi anlatır. Bu kavramlar sağ veya sol adını tek başına vermez. Bir ilişkiyi açıklamak için tarafı ve karşılaştırılan yapıları belirtmek gerekir. Öğrenirken bir terim çifti seç ve aynı örneği iki yönlü kur: deri kasın yüzeyelinde, kas derinin derinindedir. Ters cümle kurabilmek, terimin gerçekten bir ilişki anlattığını fark etmeni sağlar. Düzlem ile kesit aynı şey değildir Düzlem ile kesit aynı şey değildir. Anatomik düzlem, vücuttan geçtiği varsayılan geometrik yüzeydir; kesit ise bu düzlem boyunca elde edilen görünümün veya parçanın tarifidir. Sagittal düzlem vücudu sağ ve sol bölümlere ayırır. Tam orta hattan geçen median, yani midsagittal düzlem eşit sağ-sol yarıları tanımlar; orta hattın dışındaki paralel sagittal düzlemler eşit yarılar oluşturmak zorunda değildir. Frontal veya koronal düzlem anterior ve posterior bölümler, transvers düzlem ise superior ve inferior bölümler oluşturur. Oblik kesit bu ana düzlemlere eğik olarak yönlenir. Bir kesit adını, çizginin sayfadaki yatay veya dik görünümünden çıkarmak yerine vücudun hangi bölümlere ayrıldığını sorarak belirle. Bir organın içinden farklı düzlemlerde geçen kesitler farklı şekiller gösterebilir. Uzun bir tüp enine kesilince halka, uzunlamasına kesilince uzun bir kanal gibi görünebilir. Bu fark, iki ayrı organ bulunduğunu göstermez. Kesitlerin kalınlığı ve geçtiği düzey de görülen yapıların sayısını ve biçimini etkiler. Düzlem, bakış yönü ve kesit düzeyi üç ayrı bilgidir; hepsi birlikte değerlendirilmelidir. Transvers bir görünümde sağ-sol işaretlerini yine incelenen kişiye göre oku. Şematik eğitim çizimlerinde yön açık belirtilmiyorsa yalnız resmin yerleşiminden kesin anatomik taraf çıkarma. Bir yapıyı üç boyutlu düşünmek için aynı modeli önden, yandan ve enine görünümle yeniden çizmek yararlıdır; hiçbir tek kesit bütün şekli tek başına göstermez. Boşluklar, duvarlar ve seröz zarlar Boşluklar, duvarlar ve seröz zarlar. Vücut boşlukları organların yerleştiği alanları düzenler; her boşluk bir organın içindeki lümenle aynı şey değildir. Posterior veya dorsal boşluk, kraniyal boşluk ile vertebral kanalı kapsar. Beyin kraniyal boşlukta, omurilik vertebral kanalda bulunur. Anterior veya ventral bölgedeki başlıca alanlar torasik ve abdominopelvik boşluklardır; diyafram bunların arasında yer alır. Toraksta iki plevral bölge ve aralarındaki mediasten düşünülür. Kalp mediastende, kendi perikardiyal zar düzeniyle ilişkilidir. Bu ifadeler organların birbirine göre yerleşimini anlatır; bütün organların aynı geniş boşlukta serbestçe durduğu anlamına gelmez. Seröz zarların parietal yaprağı ilgili boşluğun duvarını, visseral yaprağı organ yüzeyini örter. Yapraklar arasında az miktarda sıvı bulunan potansiyel alan, karşılıklı yüzeylerin kaymasını kolaylaştırır. Perikard, plevra ve periton adları bölgeye özgü seröz düzenleri belirtir. Akciğerin hava içeren iç yollarıyla plevral alanı birbirine karıştırma. Benzer biçimde mide içindeki lümen peritoneal boşluk değildir. Abdominopelvik boşluktaki bütün organların periton ilişkisi aynı değildir; bazı yapılar peritonun arkasında yerleşir. Bu başlangıçta ayrıntılı organ listesi yerine “duvarı örten yaprak, organı örten yaprak, aradaki alan” ilişkisini öğrenmek daha yararlıdır. Şemada zarları çizgi, alanı çizgiler arası boşluk olarak ayrı göstermek kavram karmaşasını azaltır. Bölge, görünüm ve öğrenme haritası Bölge, görünüm ve öğrenme haritası. Bölge adları konumu kısaca tarif etmeye yardımcı olur. Brakiyal bölge kolu, antebrakiyal bölge önkolu, karpal bölge el bileğini belirtir. Femoral bölge uyluk, krural bölge anatomik bacak, pedal bölge ayakla ilişkilidir. Günlük dilde bütün alt ekstremiteye bacak denmesi, anatomik kullanımda diz ile ayak bileği arasındaki bacak bölgesiyle karışabilir. Benzer biçimde kol, anatomi dilinde omuz-dirsek arasını belirtirken günlük kullanımda bütün üst ekstremiteyi anlatabilir. Bir öğrenme notunda Türkçe karşılığı ve sınırını birlikte yaz. Terim listelerini bağlamdan kopuk ezberlemek yerine sınır komşularını da haritaya ekle. Bir çizimi incelerken dört soruyla başla: hangi bölge gösteriliyor, hangi yönden bakılıyor, sağ-sol nasıl işaretlenmiş, hangi ölçekte inceleniyor? Renkler gerçek dokunun rengi değil, öğretim amacıyla seçilmiş işaretler olabilir. Çizim bir katmanı kaldırmışsa yüzeyde görünen yapı canlı vücutta yüzeyel olmak zorunda değildir. İsim öğrenirken yön ilişkisi kurmak, daha sonra hücreden organa uzanan düzeni öğrenmeyi kolaylaştırır. Kendi bedenin üzerinde yalnız güvenli gözlemle bölge sınırlarını düşünebilir, bir kâğıt modelde düzlemleri çizebilirsin; bu etkinlik bir klinik değerlendirme değildir. Bölümün sonunda yeni bir yapıyı üç bilgiyle tarif etmeyi dene: adı, bölgesi ve bir komşusuna göre konumu. Bu üç bilgi sonraki anatomi bölümlerinin ortak giriş cümlesini oluşturur. Gerekçeli örnek 1 Gerekçeli örnek 1. Bir öğrenci önden çizilmiş insan modelinin sayfanın solundaki elini “sol el” diye adlandırıyor. Hangi bilgi eksik ve doğru yaklaşım nedir? Önden görünümde kişinin sağı, gözlemcinin solunda görülebilir. Önce modelin bakış yönü ve sağ-sol işaretleri okunur; taraf incelenen kişiye göre adlandırılır. Sayfanın yönü tek başına anatomik tarafı belirlemez. Gerekçe, anatomik referansın gözlemciye değil modele ait olmasıdır. Gerekçeli örnek 2 Gerekçeli örnek 2. Bir tüp yapı enine görünümde halka, uzunlamasına görünümde iki uzun sınır arasında kanal gibi gösteriliyor. Bu durum iki farklı yapı olduğunu kanıtlar mı? Hayır. Aynı tüpün farklı düzlemlerdeki kesitleri farklı biçim verebilir. Kesit düzlemi ve düzeyi birlikte değerlendirilir; tek iki boyutlu görünüm bütün üç boyutlu şekli göstermez. Halka görünümündeki iç boşluk tüpün lümeniyle, dış sınır duvarıyla ilişkilidir. Sık karıştırılan nokta Sık karıştırılan nokta. Kişi yattığında superior yön odanın tavanına döner; her sagittal kesit eşit sağ ve sol yarı oluşturur. Düzeltme: Superior anatomik referansta baş yönünü belirtir; gerçek duruş bu tanımı değiştirmez. Eşit sağ-sol yarıları median sagittal düzlem oluşturur; diğer sagittal düzlemler orta hattan geçmek zorunda değildir. Kendini kontrol et Kendini kontrol et. Bölümü kendi cümlelerinle anlat. Sonra EG Campus bölümündeki soruları çöz, gerekçeni açıklamalarla karşılaştır. Kaynakça ve soru çözümleri bölüm sayfasında bulunur. Kaynaklar: https://openstax.org/books/anatomy-and-physiology-2e/pages/1-1-overview-of-anatomy-and-physiology https://openstax.org/books/anatomy-and-physiology-2e/pages/1-2-structural-organization-of-the-human-body https://openstax.org/books/anatomy-and-physiology-2e/pages/1-6-anatomical-terminology https://openstax.org/books/anatomy-and-physiology-2e/pages/14-key-terms